Hər il Ramazan ayı başlayanda milyonlarla müsəlman oruc tutur. Gün doğandan batana qədər yemək və sudan uzaq qalmaq təkcə fiziki deyil, həm də mənəvi intizam tələb edən bir ibadətdir. Lakin müşahidələr göstərir ki, bir çox insan orucu düzgün planlaşdırmadığı üçün sağlamlıq problemləri ilə üzləşir. Orucun məqsədi nəfsi tərbiyə etmək olsa da, yanlış vərdişlər nəticəsində bəzən oruc həm orqanizmə, həm də gündəlik həyat keyfiyyətinə zərər verə bilir.
Lent.az oruc tutanların ən çox etdiyi səhvləri araşdırıb.
İmsaqa durmamaq
Oruc tutanların bir qismi səhər yeməyini, imsaqı buraxaraq yalnız iftarla kifayətlənirlər. Bu isə bədənin 17-20 saata yaxın qidasız qalması deməkdir. Nəticədə gün ərzində başgicəllənmə, halsızlıq, diqqət azalması və qan şəkərinin düşməsi halları artır.
Həkimlərin sözlərinə görə, səhər saatlarında orqanizmdə kortizol hormonu yüksək olur və bədən enerji tələb edir. Səhər yeməyi qəbul edilmədikdə metabolizm zəifləyir, orqanizm enerjiyə qənaət rejiminə keçir. Bu isə günün ikinci yarısında güclü aclıq və iftarda həddindən artıq yeməklə nəticələnir.
İftarda həddindən artıq yemək
Ən geniş yayılmış səhv məhz iftar süfrəsində edilir. Gün boyu aclıqdan sonra insanlar sürətlə və normadan artıq yemək qəbul edir. Xüsusilə yağlı, qızartma və karbohidratla zəngin qidalar süfrənin əsasını təşkil edir.
Bu isə mədə-bağırsaq sisteminə ciddi yük yaradır. Birdən-birə çox yemək mədənin genişlənməsinə, köp və reflüksə səbəb olur. Bundan əlavə, qan şəkərinin kəskin yüksəlməsi insulin ifrazını artırır və artıq enerji yağ kimi depolanır. Bir çox insanın Ramazan ayının sonunda çəki artımı ilə üzləşməsi məhz bu səbəbdəndir.
Orucu şirniyyatla açmaq
İftarın xurma ilə açılması ənənəvi haldır və tibbi baxımdan da məqbul sayılır. Lakin problem xurmanın ardınca şərbət, paxlava və digər şirniyyatların dərhal qəbul edilməsidir. Şəkərin birdən-birə qana keçməsi qlükoza sıçrayışına səbəb olur. Bir müddət sonra isə qan şəkəri yenidən sürətlə düşür və insan özünü yenə ac hiss edir. Qazlı və şəkərli içkilər isə susuzluğu aradan qaldırmaq əvəzinə daha da artırır, mədədə köp yaradır və həzmi çətinləşdirir.
Su balansına laqeyd yanaşma
Oruc zamanı bədənin susuz qalması təbii haldır. Lakin iftarla imsaq arasında kifayət qədər su qəbul edilmədikdə dehidratasiya riski yaranır. Baş ağrısı, halsızlıq, qan təzyiqinin düşməsi və böyrəklərə əlavə yük bunun nəticəsidir. Mütəxəssislər iftarla səhər arasında suyun hissə-hissə, ən azı 2 litr miqdarında qəbul edilməsini tövsiyə edir. Bir dəfəyə çox su içmək isə effektli sayılmır.
Yuxu rejiminin pozulması
Ramazan ayında gec yatmaq və səhər tezdən oyanmaq yuxu balansını pozur. İftar süfrələri bəzən gecə yarısına qədər davam edir. Bu isə gün ərzində yorğunluq, diqqət azalması və əsəbilik yaradır. Uzunmüddətli yuxu çatışmazlığı hormonal balansı da poza bilər.
Əsəbilik və aqressiya
Aclıq zamanı qan şəkərinin düşməsi insanın emosional vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Bəzi insanlar bunu oruc aqressiyası adlandırır. Halbuki oruc yalnız qida məhdudiyyəti deyil, həm də davranış intizamıdır. Səbir və nəfsə nəzarət orucun əsas mahiyyətlərindəndir.
Hərəkətsizlik və passivlik
Bəzi insanlar oruc tutduqları üçün gün ərzində tam hərəkətsiz qalmağa üstünlük verir. Bu isə maddələr mübadiləsinin zəifləməsinə, qan dövranının ləngiməsinə səbəb olur. Halbuki yüngül gəzinti və aktivlik orqanizmin enerji balansını qorumağa kömək edir.
Xroniki xəstələr üçün risklər
Diabet, hipertoniya, mədə xorası, böyrək problemləri və digər xroniki xəstəlikləri olan şəxslər həkimlə məsləhətləşmədən oruc tutduqda ciddi risklərlə üzləşə bilər. Xüsusilə şəkərli diabet xəstələrində hipoglikemiya təhlükəsi yüksəkdir. Dərmanların vaxtının dəyişdirilməsi də nəzarətsiz aparıldıqda sağlamlığa zərər verə bilər.
Qadınlar üçün xüsusi məqamlar
Qadınlarda, xüsusilə də dəmir çatışmazlığı olanlarda oruc zamanı halsızlıq daha çox müşahidə edilir. Çayın həddindən artıq qəbulu dəmirin sorulmasını azaldır və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Balanslı qidalanma və düzgün vitamin dəstəyi vacibdir.
Oruc ibadəti sağlamlığa zərər verməməli, əksinə, düzgün icra olunduqda bədənin intizamını və metabolik balansını yaxşılaşdıra bilər. Lakin imsaqı buraxmaq, iftarda həddindən artıq yemək, su balansına diqqət etməmək və yuxu rejimini pozmaq bu prosesi çətinləşdirir. Oruc planlı və şüurlu şəkildə tutulmalıdır. Balanslı qidalanma, kifayət qədər su qəbulu, yüngül fiziki aktivlik və tibbi risklərin nəzərə alınması Ramazan ayını həm mənəvi, həm də fiziki baxımdan daha sağlam keçirməyə imkan verir.
Ramazan ayı Oruc tutmaq Oruc tutanların etdiyi səhvlər
