Alimlər atmosferdəki CO₂-un artması ilə insan qanının tərkibindəki dəyişikliklər arasında gözlənilməz bir əlaqə aşkar ediblər.
Yer atmosferində karbon qazının (CO₂) artması insan qanının biokimyəvi tərkibində əks oluna bilər.
Lent.az-ın xarici mətbuata istinadən verdiyi xəbərə görə, bu, alimlərin iyirmi ildən çox müddətə tibbi məlumatları təhlil etdiyi yeni bir araşdırma ilə sübut olunur.
Alimlər ABŞ Milli sağlamlıq və qidalanma müayinəsi sorğusunun (NHANES) qan biokimyasının nəticələrini araşdırıblar. Bu proqramın bir hissəsi olaraq, 1999-cu ildən 2020-ci ilə qədər hər iki ildən bir təxminən 7000 nəfərdən nümunələr götürülüb.
Təhlil göstərib ki, bu dövrdə qanda orta bikarbonat səviyyəsi litrə 23,8-dən 25,3 milliekvivalentə qədər artıb. Bu, təxminən 7 faiz və ya illik təxminən 0,34 faiz artım deməkdir. Eyni zamanda, alimlər kalsium və fosfor səviyyələrində müvafiq olaraq 2 və 7 faiz azalma qeydə alıblar.
Alimlər qeyd ediblər ki, bu dəyişikliklər atmosferdəki CO₂ konsentrasiyalarının artması ilə paralel olaraq baş verib. Son onilliklərdə bu səviyyə 2000-ci ildə təxminən 369 hissə/milyondan bu gün təxminən 420 hissə/milyona yüksəlib.
Avstraliyadakı Kertin Universitetinin tənəffüs fizioloqu Aleksandr Larkomb izah edir ki, insan qanında karbon qazı bikarbonata çevrilir. Bu birləşmə orqanizmin sabit turşu-qələvi balansını qorumasına kömək edir. Lakin onun konsentrasiyası həmçinin qəbul edilən CO₂ səviyyəsini də əks etdirə bilər.
Araşdırmaçıların sözlərinə görə, karbon qazı qanda həll olduqda, turşuluğa təsir göstərir. pH-ı sağlam bir diapazonda saxlamaq üçün böyrəklər artıq turşuluğu neytrallaşdıran bufer molekulu olan bikarbonatı qoruyur. Sümüklər həmçinin kalsium və fosfor da daxil olmaqla mineralları bağışlayaraq bu prosesə töhfə verə bilər.
Hazırda bu dəyişikliklər kiçik və bədən üçün məqbul hədlər daxilində qalır. Lakin, modelləşdirmə göstərir ki, mövcud trend davam edərsə, təxminən 2076-cı ilə qədər orta bikarbonat səviyyələri mövcud "sağlam" diapazonun yuxarı həddinə yaxınlaşa bilər. Bu arada, kalsium və fosfor səviyyələri aşağı həddə enə bilər.
Paleontoloji araşdırmalara görə, “Homo sapiens”in mövcud olduğu ən azı 150 min il ərzində atmosferdəki CO₂ konsentrasiyası milyonda 280 ilə 300 hissə arasında dəyişib. Bu göstəricinin hazırkı kəskin artımı bəşər tarixində görünməmiş haldır.
Araşdırmaçılar insan orqanizminin daha aşağı karbon qazı konsentrasiyalarına uyğunlaşa biləcəyini irəli sürürlər. Buna görə də, atmosferdəki CO₂-nun daha da artması potensial olaraq populyasiya səviyyəsində tədricən fizioloji dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
karbon qazı yer atmosferində artması insan qanı tərkibi