İnsanların uğur qazanması yalnız istedadından və ya hansı ailədə doğulmasından asılı deyil. Genetik meyillər, böyüdüyü mühit, təhsil imkanları və bacarıqlarına uyğun peşə seçməsi də mühüm rol oynayır.
Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, bu amillərin insanın inkişafı və peşə nailiyyətləri ilə əlaqəsinə dair araşdırmalar təqdim edilib.
İstedad irsən keçirmi?
Bəzi qabiliyyətlər və xarakter xüsusiyyətləri qismən irsiyyətlə bağlıdır. Lakin onların üzə çıxması və inkişafı üçün uyğun şərait də lazımdır.
2009-cu ildə 1685 cüt əkizin iştirakı ilə aparılan araşdırmada insanların musiqi, riyaziyyat və idman sahələrində öz qabiliyyətlərini necə qiymətləndirdikləri öyrənilib. Bir yumurta əkizlərinin verdiyi qiymətlər ayrı yumurta əkizlərinə nisbətən daha çox oxşarlıq göstərib. Tədqiqatçılar bunu genetik amillərin müəyyən təsiri ilə əlaqələndiriblər.
Bununla belə, araşdırma iştirakçıların real bacarıqlarını deyil, öz qabiliyyətləri barədə fikirlərini qiymətləndirib.
Bilefeld Universitetinin psixologiya professoru Kristian Kandlerin sözlərinə görə, irsiyyət insanın məsuliyyətliliyinə, maraqlarına və təbii meyillərinə təsir edə bilər. Əsas məsələlərdən biri bu xüsusiyyətləri inkişaf etdirməyə imkan verən fəaliyyət sahəsini tapmaqdır.
Ailədəki mühit niyə vacibdir?
Kitab oxunan, müxtəlif mövzuların müzakirə edildiyi və sual verməyin təşviq olunduğu ailədə böyüyən uşaq öyrənmək üçün daha çox imkan əldə edir.
Lakin təsir yalnız valideyndən uşağa doğru getmir. Uşaqlar da öz maraqları ilə ətraf mühitlərini formalaşdırırlar. Müəyyən sahəyə həvəsi olan uşaq əlavə məlumat axtarır, suallar verir və oxşar maraqları olan insanlarla ünsiyyət qurmağa çalışır.
Bacı-qardaşlar, dostlar, məktəb və cəmiyyət də bu prosesdə rol oynayır.
Bacı-qardaşların da təsiri ola bilər
ABŞ-da 2023-cü ildə aparılan araşdırmada bacı-qardaşların genetik göstəriciləri ilə insanın ali təhsil alma ehtimalı arasında əlaqə müəyyən edilib. Bu əlaqə şəxsin öz genetik göstəriciləri nəzərə alındıqdan sonra da müşahidə olunub.
Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, bacı-qardaşlar bir-birinə nümunə olmaq, dəstək vermək və valideynlərin gözləntilərinə təsir göstərmək vasitəsilə təhsil nəticələrində rol oynaya bilərlər.
2026-cı ilə aid başqa bir araşdırmada isə təxminən 30 min valideyn-övlad cütünün genetik məlumatları təhlil edilib. Nəticələr valideynlərin xüsusiyyətlərinin təkcə irsən ötürülməklə deyil, uşağın böyüdüyü mühiti formalaşdırmaqla da təsir göstərə biləcəyinə işarə edib.
Uyğun peşə daha yüksək gəlirlə əlaqəlidir
Səkkiz mindən çox işləyən insanın iştirak etdiyi araşdırmada bəzi xarakter xüsusiyyətlərinin işin tələblərinə daha yaxşı uyğun gəlməsi yüksək gəlirlə əlaqəli olub.
Bu, hər hansı bir xarakter tipinin bütün peşələrdə üstün olduğu demək deyil. İnsanın güclü tərəflərini istifadə edə bildiyi işdə çalışması əhəmiyyət daşıyır.
Genetik meyillər də gələcəyin əvvəlcədən müəyyənləşməsi anlamına gəlmir. İnsan yaşa dolduqca peşəsini, ünsiyyət çevrəsini və həyat tərzini seçmək üçün daha çox imkan qazanır.
Uğur insanın xarakterinə də təsir edə bilər
Peşə nailiyyətləri ilə şəxsiyyət arasındakı əlaqə ikitərəfli ola bilər. Başqa bir araşdırmada 4767 işləyən insan səkkiz il ərzində üç dəfə sorğuya cəlb olunub.
Yüksək gəlir daha az emosional qeyri-sabitlik və yeni təcrübələrə daha çox açıqlıqla əlaqəli olub. Lakin bu nəticə gəlir artımının həmin dəyişikliklərin birbaşa səbəbi olduğunu təkbaşına sübut etmir.
İnsan həyatının müxtəlif dövrlərində yeni bilik və bacarıqlar əldə edə bilər. Dil öyrənmək, musiqi alətində ifa etmək və peşə bacarıqlarını təkmilləşdirmək inkişaf imkanları sırasındadır.
ailə peşə karyera uğurMənbə: lent.az