Yay aylarında magistral yolların kənarında satılan qarpız, yemiş, şaftalı, gavalı, alma və digər mövsümi meyvələr alıcıların diqqətini cəlb edir. Qiymətin münasib olması, məhsulun birbaşa bağdan gətirildiyinin deyilməsi və təzə görünməsi sürücüləri alış-verişə sövq edir. Ancaq yol kənarında satılan hər meyvənin təhlükəsiz olduğunu söyləmək mümkün deyil.
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Əsas təhlükə avtomobil tüstüsü deyil
İnsanların çoxu yol kənarındakı meyvələrin yalnız avtomobillərdən çıxan qazlara görə təhlükəli olduğunu düşünür. Müasir avtomobillərdə qurğuşunlu yanacaqdan istifadə xeyli azalsa da, magistral yolların ətrafında çirklənmə tam aradan qalxmayıb.
Avtomobil təkərlərinin və əyləc sistemlərinin aşınması nəticəsində havaya mis, sink və digər metal hissəcikləri qarışa bilər. Yol örtüyündən qalxan toz da açıq şəkildə saxlanılan meyvələrin üzərinə çökür. Xüsusilə gün ərzində minlərlə avtomobilin keçdiyi magistrallarda satılan məhsullar bu təsirə daha çox məruz qalır.
Elmi araşdırmalar yolun yaxınlığında yetişdirilən tərəvəzlərdə bəzi metalların miqdarının məsafə artdıqca azaldığını göstərib. Çirklənmə yalnız məhsulun səthinə tozun çökməsi ilə deyil, maddələrin torpaqdan bitkiyə keçməsi ilə də baş verə bilər. Buna görə meyvənin harada yetişdirilməsi onun harada satılmasından daha vacibdir.
Bununla belə, yol kənarında satılan hər məhsulu “zəhərli” adlandırmaq düzgün deyil. Meyvə uzaqdakı bağda yetişdirilib, sadəcə satış üçün yolun kənarına gətirilə bilər. Risk məhsulun mənşəyindən, saxlanma şəraitindən və nə qədər müddət açıq havada qalmasından asılıdır.
Günəş altında qalan meyvələr niyə təhlükəlidir?
Azərbaycanın isti yay günlərində yol kənarında havanın temperaturu 35-40 dərəcəyə çata bilər. Birbaşa Günəş şüası altında saxlanılan meyvələr tez yumşalır, çatlayır və xarab olmağa başlayır. Zədələnmiş hissələr mikroorqanizmlərin çoxalması üçün əlverişli mühit yaradır.
Ən böyük risk əvvəlcədən kəsilmiş qarpız və yemişlərdədir. Bıçağın və satıcının əlinin təmiz olub-olmadığı bilinmir. Qabığın üzərindəki bakteriyalar kəsilmə zamanı meyvənin daxilinə keçə bilər. Şirin və sulu meyvə isti havada saxlanıldıqda mikrobların çoxalması sürətlənir.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi yuyulmamış meyvə-tərəvəzləri, xüsusilə də doğranmış yemiş və qarpızı qida zəhərlənməsi baxımından riskli məhsullar arasında göstərir. Kəsilmiş məhsullar qısa müddətdə soyuducuya yerləşdirilməlidir.
Azərbaycan yollarında nəyə diqqət edilməlidir?
Yay mövsümündə Bakı–Quba, Bakı–Şamaxı, Bakı–Astara və digər rayonlararası yollar boyunca yerli məhsulların satışına tez-tez rast gəlinir. Bu ticarət kənd sakinləri üçün gəlir mənbəyidir və məhsul həqiqətən də bağdan yeni dərilmiş ola bilər. Lakin alıcı məhsulun harada yetişdirildiyini və necə saxlanıldığını soruşmalıdır.
Meyvələr birbaşa asfaltın, torpağın və ya çirkli örtüyün üzərinə yığılıbsa, belə satış yerindən alış-veriş etmək məsləhət deyil. Məhsullar yeşiklərdə, kölgəlik altında və yoldan müəyyən qədər aralı saxlanılmalıdır. Satış yerində antisanitar vəziyyət, milçək, çürümüş məhsullar və pis qoxu varsa, bu, ciddi xəbərdarlıq əlamətidir.
Meyvənin həddindən artıq parlaq, ləkəsiz və iri olması isə onun mütləq dərmanlı olduğunu göstərmir. Pestisid qalığını yalnız görünüşə və qoxuya əsasən müəyyən etmək mümkün deyil. Məhsulun təhlükəsizliyinə laborator müayinə ilə dəqiq qiymət verilə bilər.
Meyvəni necə seçmək lazımdır?
Alarkən qabığı bütöv, əzilməmiş və çürüməmiş meyvələrə üstünlük verilməlidir. Qarpız və yemişin kəsilmiş nümunəsini almaqdan çəkinmək daha təhlükəsizdir. Satıcıdan məhsulun hansı rayonun və kəndin təsərrüfatından gətirildiyini soruşmaq olar.
Meyvəni avtomobildə uzun müddət saxlamaq da düzgün deyil. Yayda qapalı avtomobilin salonunda temperatur çox sürətlə yüksəlir. Məhsul evə çatdırıldıqdan sonra axar su altında yaxşı yuyulmalı, sərt qabıqlı meyvələr təmiz fırça ilə sürtülməlidir.
Qida və Dərman Administrasiyası meyvə-tərəvəzin sabun, qab yuyan maye və ya ağardıcı vasitələrlə yuyulmasını məsləhət görmür. Bu maddələr məsaməli səthdən məhsula keçərək sağlamlıq problemi yarada bilər. Axar su ilə diqqətlə yumaq, zədələnmiş hissələri kəsib atmaq daha düzgün üsuldur.
Kimlər daha diqqətli olmalıdır?
Kiçik uşaqlar, yaşlılar, hamilə qadınlar və immun sistemi zəif şəxslər qida mənşəli infeksiyaları daha ağır keçirə bilərlər. Bu şəxslər üçün mənşəyi bilinməyən, açıq havada uzun müddət saxlanılan və əvvəlcədən doğranmış meyvələrdən uzaq durmaq xüsusilə vacibdir.
Nəticə etibarilə, yol kənarından meyvə almaq avtomatik olaraq zəhərlənmək demək deyil. Ancaq məhsulun mənşəyi bilinmirsə, asfaltın yanında açıq saxlanılırsa, Günəş altında qalıbsa və ya əvvəlcədən doğranıbsa, risk artır. Ucuz qiymətə görə sağlamlığı təhlükəyə atmaq əvəzinə, təmizliyi və saxlanma şəraiti aydın görünən satış nöqtələrinə üstünlük vermək lazımdır.
yol kənarında satılan meyvələr meyvə alarkən diqqət qida təhlükəsizliyi qida zəhərlənməsi təhlükəli meyvələr qarpız və yemiş yol kənarı ticarət Azərbaycan yolları meyvələri necə yumaq olar pestisid qalığı avtomobil tüstüsü sağlam qidalanma yayda qida təhlükəsi AQTA faydalı məsləhətlər
Mənbə: lent.az