Səhərlər uşaq bağçasının qapısı qarşısında ağlayan uşaqlarla bir çox valideyn qarşılaşır. Uşaq anasının və ya atasının əlindən yapışaraq evdə qalmaq istəyir. Əksər hallarda bu davranış şıltaqlıq deyil, yeni mühitə uyğunlaşma prosesinin bir hissəsidir. Adətən uyğunlaşma iki-dörd həftə davam edir.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, uşaq bağçasına başlamaq balacanın həyatında böyük dəyişiklikdir. Yeni insanlar, fərqli gündəlik rejim, yeməklər və səs-küylü mühit onun üçün qeyri-adi görünə bilər.
Uşaq valideynlərinin geri qayıdıb-qayıtmayacağına əmin olmaq istəyir və narahatlığını ağlayaraq ifadə edir. Belə vəziyyətdə böyüklərin əsas vəzifəsi uşağı sözlərlə razı salmaq deyil, ayrılıq prosesini onun üçün daha rahat və əvvəlcədən təxmin edilə bilən hala gətirməkdir. Düzgün yanaşma nəticəsində uşağın narahatlığı adətən iki-dörd həftə ərzində azalır.
Uşaq niyə bağçaya getmək istəmir?
Üç-dörd yaşına qədər uşaqlar valideynlərinin mütləq geri qayıdacağını hər zaman tam dərk edə bilmirlər. Buna görə də ayrılıq onlara uzunmüddətli və hətta birdəfəlik görünə bilər. Belə vəziyyətdə ağlamaq təbii reaksiyadır. Bundan əlavə, tanımadığı böyüklər, yeni tualet, ümumi yemək saatları və fərqli qaydalar uşağın narahatlığını artıra bilər.
Bağçadakı səs-küy də evdəki sakit mühitə öyrəşmiş uşağı yorur. Xüsusilə bazar ertəsi və xəstəlikdən sonra bağçaya qayıdarkən etirazlar daha güclü ola bilər. Bəzən isə problemin konkret səbəbi olur. Məsələn, yüksək səslə danışan tərbiyəçi, başqa uşaqla mübahisə və ya tualetə vaxtında çata bilməmək qorxusu.
Belə hallarda uşağı bağçaya getməyə razı salmağa çalışmaq əvəzinə, onun narahatlığının səbəbini öyrənmək daha faydalıdır. Bunun üçün ən uyğun vaxt səhər bağçanın qapısı qarşısında deyil, axşam evdə sakit şəraitdə söhbət etməkdir.
Valideynlər uşağın yuxu rejiminə, səhər hazırlığı zamanı yaranan tələskənliyə də diqqət yetirməlidirlər. Uşağın göz yaşlarını manipulyasiya və ya şıltaqlıq kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.
Səhərləri necə asanlaşdırmaq olar?
Mütəxəssislər bağçaya hazırlığı əvvəlki axşamdan görməyi tövsiyə edirlər. Uşağın geyimi və çantası əvvəlcədən hazırlanmalıdır. Səhər tələskənliyin olmaması uşağın narahatlığını azaltmağa kömək edə bilər. Vidalaşma isə qısa və sakit olmalıdır. Valideyn uşağı qucaqlayıb hər gün eyni sözləri deyərək onunla sağollaşa bilər. Vidalaşdıqdan sonra təkrar-təkrar geri qayıtmaq ayrılıq prosesini uzada bilər.
Uşaqdan xəbərsiz, gizlicə getmək isə daha ciddi problemdir. Bu, onun valideynlərinə olan etibarını zəiflədə bilər. Uşağın özünü daha rahat hiss etməsi üçün evdən sevdiyi kiçik oyuncağı, dəsmalı və ya ailə şəklini aparmasına icazə vermək olar.
Valideynin uşağı bağçadan hər gün əvvəlcədən razılaşdırılmış vaxtda götürməsi də vacibdir. İlk günlərdə uşağı günorta yuxusundan əvvəl evə aparmaq daha məqsədəuyğun ola bilər. İlk həftələrdə uşağı bağçaya eyni şəxsin aparması da uyğunlaşmanı asanlaşdıra bilər.
İlk həftələrdə valideynlər nə etməlidir?
Bağçaya uyğunlaşma mərhələli şəkildə aparılmalıdır. İlk günlər uşağın bağçada iki-üç saat qalması, daha sonra bu müddətin nahar vaxtına qədər artırılması tövsiyə olunur. Uşaq yeni mühitə alışdıqca və səhərlər ağlama halları azaldıqca bağçada qalma müddətini uzatmaq olar. Axşam saatlarında valideynlər uşağa gün ərzində baş verənlərlə bağlı konkret suallar verməlidirlər.
Məsələn, “Bu gün nə yedin?", “Kiminlə oynadın?", “Hansı oyuncağı bəyəndin?" kimi suallar uşağın yaşadıqlarını daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər.
“Günün necə keçdi?" kimi ümumi suallar isə çox vaxt qısa cavablarla nəticələnir. Evdə yuxu və qidalanma rejiminin bağçadakı rejimə uyğunlaşdırılması da faydalıdır. Həftəsonları uşağın oyanma saatını bir saatdan çox dəyişməmək tövsiyə olunur.
Bağçanı cəza kimi təqdim etmək və uşağı onunla qorxutmaq olmaz. Əksinə, uşağın kiçik uğurlarını qiymətləndirmək lazımdır. Məsələn, gödəkçəsini özü çıxarması, dolabını tapması və ya başqa uşaqlarla ünsiyyət qurması valideyn tərəfindən müsbət qarşılanmalıdır. Hər səhər eyni vidalaşma qaydasının təkrarlanması uşağın özünü daha təhlükəsiz hiss etməsinə kömək edir.
Nə vaxt mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır?
Əgər uşağın bağçaya getməklə bağlı narahatlığı iki ay ərzində azalmırsa, vəziyyətə daha ciddi yanaşmaq lazımdır. Səhərlər bağçaya getməzdən əvvəl qusma, hər gün təkrarlanan güclü qorxu və narahatlıq diqqət tələb edən əlamətlərdir.
Uşağın yalnız bağçada deyil, evdə də yeməkdən və yatmaqdan imtina etməsi narahatlıq doğura bilər. Nitqində, tualet vərdişlərində və oyun davranışında geriləmə müşahidə olunması da mütəxəssis məsləhətini zəruri edir.
Bəzən problemin səbəbi tərbiyəçi və ya başqa uşaqla yaşanan münaqişə olur. Belə hallarda bağça rəhbərliyi ilə danışmaq evdə uşağı razı salmağa çalışmaqdan daha təsirli ola bilər.
Valideynlər bu vəziyyətlərdə pediatr və uşaq psixoloquna müraciət etməlidirlər. Ağır hallarda uşağın başqa qrupa keçirilməsi və ya bağçaya başlamasının bir müddət təxirə salınması nəzərdən keçirilə bilər. Ciddi əlamətlər varsa, iki ay gözləmək lazım deyil.
Uşağın bağçaya uyğunlaşması nə qədər çəkir?
Adətən uyğunlaşma prosesi iki-dörd həftə davam edir. Daha həssas və narahat uşaqlarda bu müddət iki aya qədər uzana bilər. Lakin əsas göstərici zaman deyil, uşağın vəziyyətində müsbət dəyişikliklərin baş verməsidir. Həftələr keçdikcə ağlama və narahatlıq halları tədricən azalmalıdır.
Uşaq ağlayırsa, onu evdə saxlamaq olarmı?
Uşaq xəstədirsə, evdə qalması təbiidir. Lakin yalnız ağladığı üçün onun hər dəfə bağçaya getməməsinə qərar vermək uyğunlaşmanı çətinləşdirə bilər. Bununla belə, güclü qorxu, bağçada təhlükəsizlik problemi və ya davamlı psixoloji narahatlıq varsa, uşağı məcbur etmək əvəzinə səbəbi araşdırmaq lazımdır.
Uşağı mütləq bağçaya göndərmək lazımdırmı?
Bu qərar ailənin imkanlarından və uşağın fərdi ehtiyaclarından asılıdır. Bağça uşağa gündəlik rejimə uyğunlaşmaq, həmyaşıdları ilə ünsiyyət qurmaq və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmək imkanı yaradır. Lakin uşağın güclü narahatlığı və ya psixoloji vəziyyəti onun sağlamlığına mənfi təsir göstərirsə, bu amillər gündəlik iş rejimindən daha vacib hesab edilməlidir.
Nəticə etibarilə, uşağın bağçaya getmək istəməməsi əksər hallarda şıltaqlıqdan deyil, valideynlərindən ayrılmaq qorxusundan qaynaqlanır. Qısa vidalaşma, evdən gətirilən sevimli əşya və valideynlərin uşağı hər gün eyni vaxtda götürməsi uyğunlaşma prosesini asanlaşdıra bilər.
Uşaq bağçaMənbə: lent.az