İran mollalarından İslama və Azərbaycana görünməmiş təhqir: Göy məsciddə tarixi xəyanət
İranın molla rejimi İrəvanda elə bir addım atıb ki, bunu nə dini həmrəyliklə, nə mədəni əməkdaşlıqla, nə də adi diplomatik münasibətlərlə izah etmək mümkündür.
Özünü İslam dünyasının müdafiəçisi, müsəlmanların himayədarı, müqəddəs dəyərlərin keşikçisi kimi təqdim edən Tehran hakimiyyəti bu dəfə müsəlman ibadətgahını siyasi maraqlarının alətinə çevirib. Üstəlik, bunu Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsi hesab olunan Göy məsciddə həyata keçirib.
Noyabrın 9-da İrəvandakı tarixi Göy məscidin iclas zalına erməni şairi Yeqişe Çarentsin adı verilib. Mərasimdə İranın vitse-prezidenti Seyid Həmid Purməhəmmədi şəxsən iştirak edərək şairin adının əks olunduğu lövhənin açılışını edib. Bununla da kifayətlənməyən İran rəsmiləri yaxın gələcəkdə həmin zalda Çarentsin büstünün qoyulacağını da açıqlayıblar.
Eyni tədbir çərçivəsində fars şairi Firdovsinin “Şahnamə” əsərinin erməni dilinə tərcüməsi təqdim olunub. İranın Ermənistandakı səfirliyi isə bütün bunları iki ölkənin mədəni əlaqələrinin inkişafı kimi qələmə verib.
Ancaq burada çox ciddi sual yaranır: İslam Respublikasının yüksəkvəzifəli nümayəndəsi müsəlman ibadətgahında erməni şairinin adını əbədiləşdirməklə hansı dini və mənəvi dəyərlərə xidmət edir?
Bu hadisə İran rejiminin illərdir dilindən düşürmədiyi İslam həmrəyliyi şüarları ilə əməlləri arasındakı uçurumu bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyur.
Tarix boyu İslam abidələrinə qarşı hücumlar, məscidlərin dağıdılması, müsəlmanların dini və mədəni irsinin təhrif olunması halları yaşanıb. Lakin özünü İslamın dayağı elan edən bir hakimiyyətin müsəlman məscidinin tarixi kimliyini ikinci plana keçirən belə bir təşəbbüsə dövlət səviyyəsində qatılması xüsusilə ağır mənəvi ziddiyyətdir.
Burada söhbət erməni şairinin ədəbi yaradıcılığına münasibətdən getmir. Hər bir xalq öz şairini, yazıçısını, mədəniyyət xadimini istədiyi şəkildə yad edə bilər. İrəvanda Çarentsin adını daşıyan mədəniyyət mərkəzi də yaradıla, heykəli də ucaldıla bilər.
Bəs nə üçün məhz Göy məscid?
Nə üçün İrəvan xanlığının tarixini yaşadan, əsrlər boyu müsəlmanların ibadət məkanı olmuş bir abidə bu təşəbbüs üçün seçilməlidir?
Nə üçün İranın vitse-prezidenti məscidin qurucusunun xatirəsini deyil, erməni şairinin adını daşıyan lövhəni təntənə ilə açmalıdır?
Və ən əsası, nə üçün İran hakimiyyəti Göy məscidin Azərbaycan tarixi ilə bağlılığını açıq şəkildə vurğulamaq əvəzinə, onu İran-Ermənistan mədəni yaxınlaşmasının simvoluna çevirməyə çalışır?
Bu sualların cavabı Tehranın siyasi prioritetlərinin dini bəyanatlarından nə qədər uzaqlaşdığını göstərir.
Göy məscid təsadüfi tikili deyil. XVIII əsrdə İrəvan xanı Hüseynəli xanın dövründə inşa edilən bu abidə Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsində mühüm yer tutur. Onun tarixi İrəvan xanlığının siyasi həyatı, şəhərin müsəlman əhalisi və bölgənin memarlıq ənənələri ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan tarixşünaslığında Göy məscid xalqımızın İrəvandakı ən mühüm maddi-mədəniyyət yadigarlarından biri kimi qiymətləndirilir.
İndi isə həmin məscidin tarixi mənsubiyyətinin kölgədə saxlanılması fonunda İran rəsmisi erməni şairinin adını daşıyan lövhənin açılışında iştirak edir.
Bu, Azərbaycan ictimaiyyətinin nəzərində sadəcə mədəni tədbir deyil, milli yaddaşa qarşı hörmətsizlikdir.
İran rejimi bu addımı ilə yalnız Azərbaycan Respublikasındakı milyonlarla insanın deyil, dünyada yaşayan on milyonlarla azərbaycanlının, o cümlədən İrandakı böyük azərbaycanlı toplumunun milli hisslərini nəzərə almadığını nümayiş etdirib.
Tehran hakimiyyəti özünü şiə müsəlmanlarının hamisi kimi təqdim edir. İslamın müqəddəsliyindən, məscidlərə ehtiramdan, müsəlman həmrəyliyindən danışır. Amma Azərbaycan xalqının tarixi ilə bağlı məsciddə keçirilən bu mərasim həmin şüarların səmimiliyini ciddi sual altına qoyur.
Məgər İslamın müdafiəsi yalnız siyasi bəyanatlardan ibarətdir? Məgər müsəlman irsinə hörmət dövlətlərin maraqlarına görə dəyişə bilər? Məgər məscidin dini və tarixi kimliyini qorumaq onu idarə edənlərin mənəvi məsuliyyəti deyil?
İran rejiminin İrəvanda nümayiş etdirdiyi davranış məhz bu baxımdan İslam dəyərlərinə hörmətsizlik kimi qiymətləndirilməlidir.
İslamı siyasi hakimiyyətinin əsas ideoloji dayağına çevirən bir rejim hər şeydən əvvəl öz əməlləri ilə həmin dinin mənəvi prinsiplərinə uyğun davranmalıdır. Əgər siyasi maraqlar müqəddəs sayılan dəyərlərin önünə keçirsə, burada artıq dini prinsipiallıqdan deyil, dinin siyasətə alət edilməsindən danışmaq lazım gəlir.
İran səfirliyinin Çarentsin məscidin qorunmasındakı xidmətlərinə istinad etməsi də əsas sualı aradan qaldırmır: məscidin tarixi qurucusu və Azərbaycan irsi ilə əlaqəsi niyə eyni səviyyədə tanıdılmır?
Göy məscidin erməni şairinin adı ilə əlaqələndirilməsi onun tarixi mənsubiyyətini hüquqi baxımdan dəyişmir. Ancaq belə simvolik addımlar abidənin ictimai təqdimatına təsir göstərir. Zaman keçdikcə tarixi faktlar arxa plana keçirilə, yeni yaradılmış simvollar isə əsas yaddaş elementinə çevrilə bilər.
Məhz buna görə məsələ yalnız bir iclas zalının adlandırılmasından ibarət deyil. Söhbət tarixi irsin necə təqdim olunmasından, hansı yaddaşın qorunmasından və hansı həqiqətlərin diqqətdən kənarda saxlanılmasından gedir.
Rəsmi Tehran bu gün Azərbaycan xalqına izah etməlidir: İrəvan xanının tikdirdiyi məsciddə erməni şairinin adının əbədiləşdirilməsinə dövlətin yüksək səviyyədə dəstəyi hansı zərurətdən yaranıb?
İranın Ermənistana münasibətlərini inkişaf etdirmək hüququ var. Mədəni əməkdaşlıq da dövlətlərarası münasibətlərin təbii hissəsidir. Lakin bu əməkdaşlıq Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşına hörmətsizlik bahasına qurulmamalıdır.
İran hakimiyyəti anlamalıdır ki, Azərbaycan xalqının tarixi irsi diplomatik jestlərin materialı deyil. Göy məscid İran rəsmilərinin siyasi münasibətlər naminə tarixi həqiqətləri arxa plana keçirməsinə haqq qazandıran bir məkan ola bilməz.
Bu hadisənin ən acınacaqlı tərəfi isə təşəbbüsün məhz özünü İslam Respublikasının təmsilçisi adlandıran hakimiyyət tərəfindən dəstəklənməsidir.
İslamın adından danışmaqla İslama xidmət etmək eyni şey deyil. Məscidlərin müqəddəsliyindən danışıb onların tarixi kimliyinə laqeyd yanaşmaq dini həssaslıq yox, siyasi riyakarlıqdır.
İranın molla rejimi İrəvandakı bu davranışı ilə özünün təbliğ etdiyi dini-mənəvi prinsiplərə nə dərəcədə sadiq olduğunu bir daha sual altına qoyub.
Tarixdə müsəlman abidələrinə qarşı çoxsaylı təxribatlar baş verib. Amma özünü İslamın müdafiəçisi elan edən hakimiyyətin müsəlman məscidində başqa bir xalqın şairinin adının əbədiləşdirilməsinə bu şəkildə siyasi himayədarlıq etməsi ikiüzlülüyün xüsusilə bariz nümunəsi kimi yadda qalacaq.
Bu addımın dini baxımdan təhqir, milli baxımdan isə Azərbaycan xalqına hörmətsizlik kimi qəbul olunması tamamilə anlaşılandır.
İran rejimi bir həqiqəti unutmamalıdır: tarixi abidələrin üzərindəki lövhələr dəyişdirilə, zalların adları yenilənə, yeni büstlər qoyula bilər. Ancaq bütün bunlarla tarixi yenidən yazmaq mümkün deyil.
Göy məscidin yaddaşında İrəvan xanlığının, onu inşa etdirən Hüseynəli xanın və bu torpaqlarda yaşamış müsəlman əhalinin tarixi yaşayır.
İran mollalarının siyasi maraqları bu tarixi silə bilməz. Əksinə, İrəvanda atılan bu addım gələcəkdə onların özlərini İslamın və müsəlman irsinin müdafiəçisi kimi təqdim edən iddialarının nə qədər ziddiyyətli olduğunu xatırladan hadisələrdən biri olacaq.
Çünki müqəddəs dəyərlərə ən ağır zərbələrdən biri də həmin dəyərlərin adından danışanların onlardan siyasi məqsədlərlə istifadə etməsidir.
İran-Azərbaycan münasibətləri Göy məscid İrəvan xanlığı Göy məscid qalmaqalıMənbə: lent.az