İranda islahatçı hərəkatın liderləri ölkənin ali rəhbəri Əli Xameneyinin istefasının açıq şəkildə tələb olunması və hakimiyyətin müvəqqəti şuraya verilməsi məsələsini müzakirə ediblər.
Lent.az xəbər verir ki, bu barədə “Euractiv” nəşri danışıqların gedişindən xəbərdar olan mənbələrə istinadən məlumat yayıb.
Nəşrin məlumatına görə, təşəbbüs Xameneyiyə birbaşa müraciət edilərək səlahiyyətlərini könüllü şəkildə təhvil verməsinin təklif olunmasını nəzərdə tuturdu. Bu missiyanın iranlı siyasətçi Azər Mənsuriyə həvalə edilməsi planlaşdırılırdı. Lakin hakimiyyət orqanlarının islahatçı qanadın liderlərinə ünvanladığı təhdidlərdən sonra planın həyata keçirilməsi pozulub.
İranda ənənəvi olaraq üç əsas siyasi düşərgə fərqləndirilir. Fundamentalistlər 1979-cu il İslam inqilabının ideologiyasına sərt şəkildə sadiq qalmağın tərəfdarıdırlar. Mühafizəkarlar oxşar baxışları bölüşsələr də, məhdud çevikliyə yol verirlər. İslahatçılar isə idarəetmə sisteminin transformasiyasını və ali liderin rolunun respublika institutlarının xeyrinə zəiflədilməsini tələb edirlər.
Ayətullah Əli Xameneyi 1989-cu ildən ali lider postunu tutur. O, İslam inqilabından sonra vəfatınadək İrana rəhbərlik etmiş Ruholla Xomeynini əvəz edib. Xameneyinin hakimiyyəti dövründə ölkədə dəfələrlə genişmiqyaslı etiraz aksiyaları baş verib və bu aksiyalar təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən sərt şəkildə dağıdılıb.
Müxalifətin ali liderin istefası tələbinin müzakirəsinə başlamasına təkan verən səbəblərdən biri Tehranda və digər iri şəhərlərdə baş vermiş son kütləvi iğtişaşlar zamanı ölənlərin sayına dair narazılıq olub. İran İslam Respublikasının Konstitusiyasının 111-ci maddəsinə əsasən, lider vəzifələrini icra etmək qabiliyyətini itirdikdə və ya müəyyən olunmuş tələblərə uyğun gəlmədikdə vəzifədən kənarlaşdırıla bilər. Bu halda Ekspertlər Şurası qısa müddət ərzində ölkənin yeni rəhbərini müəyyən etməlidir.
İranda kütləvi etirazlar dekabrın sonunda iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi fonunda başlayıb. Hakimiyyət iğtişaşlara görə məsuliyyəti ABŞ və İsrailin üzərinə qoyub. ABŞ prezidenti Donald Tramp etirazçıların sərt şəkildə yatırılacağı təqdirdə Tehrana mümkün zərbələrlə bağlı açıq xəbərdarlıq edib.
“Time” jurnalı İran Səhiyyə Nazirliyindəki mənbələrə istinadən 8 və 9 yanvar tarixlərində azı 30 min nəfərin həlak olduğu barədə məlumat yayıb və bu rəqəmləri müstəqil şəkildə təsdiqləyə bilmədiyini qeyd edib. İranın rəsmi hakimiyyət orqanları isə 3117 nəfərin öldüyünü açıqlayıb: bu rəqəmə mülki şəxslər, təhlükəsizlik qüvvələrinin əməkdaşları və Tehranın “terrorçu” adlandırdığı şəxslər daxildir.
2025-ci ilin sonlarında başlayan yeni etiraz dalğası dərin iqtisadi böhranla eyni vaxta təsadüf edib. Ölkədə inflyasiya illik ifadədə 42,2 faizə çatıb, İran rialının məzənnəsi isə rekord səviyyəyə — bir dollar üçün 1,42 milyon rialadək enib. ABŞ kəşfiyyatı Ağ Ev üçün hazırladığı hesabatda İran rejiminin son 50 ildə ən zəif vəziyyətinə düşdüyünü bildirib.
Bu fonda Donald Tramp yanvarın 28-də USS Abraham Lincoln rəhbərliyi altında aviadaşıyıcı qrupunun İrana doğru yönləndirildiyini açıqlayıb və Tehran nüvə razılaşmasından imtina edəcəyi təqdirdə mümkün güc ssenarisi barədə xəbərdarlıq edib.
İranda etirazlar Xameneyi İran müxalifəti