Müvəqqəti qəbir yerləri. Qulağa qəribə gəlir elə deyilmi? Amma təəssüf ki, bu gerçəkdir. İsrail-Fələstin münaqişəsində Qəzza sektorunda belə qəbirlər həddən atıq çoxdur. Təsəvvür edin ki, insanlar yaxınlarını müvəqqəti bir yerə əmanət edir, onları əslində sonra dəfn edəcəklər, bu da qismət məsələsidir.
Lent.az “Al Jazeera”ya istinadən xəbər verir ki, müstəqil və elmi araşdırmaların nəticəsinə görə, Qəzzada ölənlərin sayı 75 000-dən çoxdur, bu rəqəm əvvəllər açıqlanan rəsmi statistikalardan xeyli yüksəkdir.
Dünya üzrə nüfuzu olan tibbi jurnal “The Lancet Global Health”də dərc olunan “Gaza Mortality Survey (GMS)” adlı araşdırma göstərir ki, 7 oktyabr 2023-dən 5 yanvar 2025-ə qədər 75 200-dən çox ölüm baş verib, bu da Qəzzanın müharibədən əvvəlki 2,2 milyon əhalisinin təxminən 3,4 %-ni təşkil edir. Bu rəqəm Fələstin Səhiyyə Nazirliyinin eyni dövr üçün açıqladığı 49 090 ölüm göstəricisindən təxminən 34,7 % daha yüksəkdir.
Araşdırmada qadınlar, uşaqlar və yaşlılar ümumilikdə ölənlərin 56,2 %-ni təşkil edir ki, bu da rəsmi məlumatların demoqrafik tərkibi ilə oxşar səviyyədədir.
Elmi araşdırma müəllifləri qeyd edirlər ki, rəsmi qeydlər müharibənin ekstremal şəraiti altında aparıldığı üçün ölü sayını aşağı göstərir və həqiqi itkilər bu göstəricilərin alt hüdudu (minimumu) kimi qəbul olunmalıdır.
Ölüm sayının müəyyənləşdirilməsində çətinliklər
Mütəxəssislər Səhiyyə Nazirliyinin hesabatlarına baxmayaraq, xəstəxana və inzibati strukturların dağılması, nəfəs alma vəziyyətinin pisləşməsi, qidalanma çatışmazlığı və qeyri-sabit şərait kimi səbəblərə əsasən ölüm hallarının tam şəkildə sənədləşdirilməsinin çətinləşdiyini vurğulayırlar. Tədqiqatda qeyri-zorakı və bununla əlaqəli səbəblərdən baş verən təxminən 16 300 əlavə ölüm olduğunu da qeyd edilib.
Sağ qalmaq və tibb problemləri
Tədqiqat göstərir ki, müharibə nəticəsində Qəzza səhiyyə sistemi ciddi şəkildə sıradan çıxıb və minlərlə yaralı insan üçün tibbi xidmət təmin etmək demək olar ki, mümkün deyil. Bir başqa modelə görə, 2025-ci ilin aprel ayına qədər 116 020 müxtəlif xəsarət qeydə alınıb və tibb infrastrukturu bu yükü daşımağa çatmır.
Qəzza ölüm sayı İsrail-Fələstin münaqişəsi Lancet araşdırması Gaza Mortality Survey zorakı ölüm Səhiyyə Nazirliyi müharibə statistikası səhiyyə sistemi insan itkisi müstəqil araşdırma
