Yer kürəsinin fırlanması tədricən azalır və bu da günün uzunluğunun yavaş, lakin davamlı şəkildə artmasına səbəb olur. Nəzəri olaraq, bu o deməkdir ki, uzaq gələcəkdə planetdə tək bir gün 25 saata qədər uzana bilər. Lakin bu dəyişikliklərin sürəti o qədər yavaşdır ki, nə indiki bəşəriyyət, nə də gələcək sivilizasiya nəsilləri bunları yaşamayacaq.
Lent.az-ın xarici mediaya istinadla xəbərinə görə, bu prosesin əsas səbəbi Yer və Ay arasındakı cazibə qüvvəsi qarşılıqlı təsiridir. Okean qabarma-çəkilmələrini formalaşdıran eyni qüvvələr nəticədə planetin fırlanma enerjisinin bir hissəsini sifonlaşdıraraq təbii yavaşlama mexanizmi kimi çıxış edir.
Niyə günlər həmişə tam 24 saat davam etmir?
Adət etdiyimiz 24 saat sadəcə nisbi bir dəyərdir. Əgər Yer kürəsinin fırlanmasını Günəşə deyil, uzaq ulduzlara nisbətən ölçsək, Günəş günündən bir qədər qısa olan ulduzlu gün adlanan bir gün alırıq. Üstəlik, hətta Günəş günü belə sabit uzunluqda deyil və saniyənin kəsrləri ilə dəyişə bilər.
Uzun müddət ərzində bütün bu dalğalanmalar ümumi bir tendensiyaya - günün tədricən uzanmasına səbəb olur.
Ay yavaş-yavaş Yerdən uzaqlaşır
Ayın cazibə qüvvəsi okeanlarda qabarma-çəkilmə qabarıqlıqları əmələ gətirir. Suyun okean dibinə və səthinə sürtünməsi səbəbindən Yer kürəsinin fırlanma enerjisinin bir hissəsi dağılır. Nəticədə, fırlanma yavaşlayır və Ay hər il Yerdən bir neçə santimetr uzaqlaşır.
Bu proses ətraflı şəkildə sənədləşdirilib və NASA məlumatları, müasir astronomik ölçmələr və uzaq keçmişdəki günəş tutulmalarının qeydləri də daxil olmaqla qədim mənbələrin təhlili ilə təsdiqlənib.
Sutka nə zaman 25 saata çatacaq?
Başlıqlar tez-tez qaçılmaz dəyişiklik illüziyası yaradır, amma əslində dəqiq bir tarix təyin etmək mümkün deyil. Toronto Universitetinin araşdırmaçıları da daxil olmaqla, alimlər Yer-Ay sisteminin təkamülü hazırkı plan üzrə davam edərsə, təxminən 200 milyon ildən sonra 25 saatlıq bir günün yarana biləcəyini təxmin edirlər.
Buna görə də, bu dəyişikliklərin müasir həyata, zaman ölçmə sistemlərinə və ya təqvimə heç bir praktik təsiri olmayacaq.
Aydan başqa amillər
Digər proseslər də planetin fırlanma sürətinə təsir göstərir. Yer kürəsində kütlənin yenidən paylanması - əriyən buzlaqlar, nəhəng həcmdə suyun hərəkəti, tektonik və geofiziki dəyişikliklər də günün uzunluğunda dəyişikliklərə səbəb olur, lakin olduqca kiçik miqyasda.
Bu cür mikroskopik uyğunsuzluqları nəzərə almaq üçün əvvəllər atom vaxtını Yerin faktiki fırlanması ilə sinxronlaşdırmaq üçün sıçrayış saniyələri tətbiq olunub.
Yer kürəsi sutka 25 saat