Həyat yoldaşınızla mübahisə etmisiniz. Həm də yüksək səslə. Birdən qapıda uşağınızın dayandığını görmüsünüz. Siz susmusunuz, o isə ağlamağa başlayıb. İndi özünüzü günahkar hiss edir, utanır və uşağın bu hadisəni ömürlük yadda saxlayacağından qorxursunuz. Amma bu, son deyil.
Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, bu vəziyyəti gizlənmək əvəzinə uşağa izah etməklə düzəltmək mümkündür. Uşaqlar münaqişənin özündən çox, ailədə hər şeyin dağılacağından qorxurlar. Valideynlərin əsas vəzifəsi isə uşağa təhlükəsizliyin davam etdiyini göstərməkdir.
Əsas məqamlar
Valideynlərinin mübahisəsini görən uşaqların 80 faizi güclü narahatlıq yaşayır, lakin valideynlərlə sakit və səmimi söhbətdən sonra bu narahatlıq bir saat ərzində 70 faiz azala bilər. Uşaq adətən qışqırıqdan deyil, onun nəticələrindən valideynlərinin bir-birini sevməyəcəyindən və ya ayrılacağından qorxur.
Mübahisəni gizlətmək uşağın narahatlığını daha da artıra bilər. Çünki nə baş verdiyi izah olunmadıqda, uşabaşlıq özü ən pis ssenariləri düşünməyə başlayır. Emosiyaları adlandırmaq, uşağı sakitləşdirmək və mübahisənin sərhədlərini izah etmək onun narahatlığını azaltmağa kömək edə bilər.
Uşaq nə hiss edir?
Valideynlər qışqırır, uşaq isə əsəbi səsləri eşidir. Amma niyə əsəbiləşdiyinizi, kimin haqlı olduğunu və bundan sonra nə baş verəcəyini bilmir. Belə vəziyyətdə uşağın beynində müxtəlif qorxulu ssenarilər yarana bilər: “Onlar boşanacaqlar”, “Məni sevmirlər”, “Mən günahkaram”.
Uşaq başa düşmədiyi vəziyyətdən özünü müdafiə edə bilmədiyi üçün qeyri-müəyyənlik onda təhlükə hissi yaradır.
Birinci addım: emosiyaları adlandırın
Uşağın yanına gedin və onun göz səviyyəsində oturun. Belə deyə bilərsiniz: “Sən eşitdin ki, biz atanla yüksək səslə danışırdıq. Biz mübahisə etdik. Hirslənmişdik, amma bu, bir-birimizi sevmədiyimiz demək deyil. Sadəcə razılaşmadığımız məsələ oldu”.
Özünüzə bəraət qazandırmağa və “ciddi heç nə olmayıb” deməyə çalışmayın. Sadəcə baş verəni sakit şəkildə izah edin.
Əgər uşaq “Siz boşanacaqsınız?" deyə soruşarsa, vəziyyət həqiqətən belədirsə, “Xeyr, biz bir-birimizi sevirik, sadəcə bəzən hirslənirik. Sən də bəzən dostuna hirslənirsən, amma yenə də dost olaraq qalırsınız” deyə bilərsiniz.
İkinci addım: “Qorxma” yox, “Mən yanındayam” deyin
Uşaq istəyirsə, onu qucaqlayın.
“Qorxma” demək əvəzinə belə söyləmək daha yaxşıdır: “Görürəm ki, qorxmusan. Bu normaldır. Mən buradayam, yanındayam. Biz vəziyyəti həll etmişik, hər şey qaydasındadır”.
Uşağın qorxusunu qəbul etmək onun sakitləşməsinə kömək edə bilər. Uşaq ağlayırsa, onu dərhal dayandırmağa çalışmayın. Ağlamaq gərginliyin azalmasına kömək edə bilər. Bu zaman valideynin sakit şəkildə yanında olması ən vacib məqamlardan biridir.
Üçüncü addım: mübahisənin son demək olmadığını izah edin
Uşağa deyin: “Biz atanla hirslənə bilərik, amma bir-birimizi təhqir etməməli, vurmamalı və hədələməməliyik. Bu, bizim məsuliyyətimizdir. Böyüklər bəzən mübahisə edirlər, amma bu, artıq bir-birlərini sevmədikləri demək deyil”.
Əgər uşaq mübahisə zamanı təhqiredici sözlər eşidibsə, bunu da gizlətməmək tövsiyə olunur.
Məsələn: “Mən deməməli olduğum bir söz dedim. Bu düzgün deyildi. Atandan üzr istəyəcəyəm”.
Belə yanaşma uşağa səhvlərin düzəldilə biləcəyini göstərir.
Mübahisə üç yaşdan kiçik uşağın yanında baş veribsə nə etmək lazımdır?
Kiçik uşaqlar deyilən sözlərin mənasını tam anlamasalar da, səs tonunu və gərginliyi hiss edirlər. Əgər mübahisə artıq baş veribsə, əvvəlcə özünüz sakitləşin. Uşağı qucağınıza alın, sakit səslə danışın və yanında olun. Bu yaşda uşağa mübahisənin səbəbini ətraflı izah etməyə ehtiyac yoxdur. Əsas məqsəd onun ətrafında yenidən təhlükəsiz və sakit mühit yaratmaqdır.
Uşaq təhqir və ya hədələrin şahidi olubsa nə etməli?
Bu vəziyyət adi mübahisədən daha ciddi hesab olunur. Uşağa belə demək olar: “Mənim dediyim söz düzgün deyildi. Üzr istəməsəm, səhv etmiş olaram. Hirslənsək belə, bir-birimizə hörmət etməliyik”.
Əgər hədələr real olubsa və ya ailədə zorakılıq varsa, mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Uşaqlar zorakılığın şahidi olmamalıdırlar.
Uşaqdan mübahisəyə görə üzr istəmək lazımdır?
Bəli.
“Mən təəssüf edirəm ki, sən bunu eşitdin və qorxdun. Bu, bizim problemimiz idi, sənin yox. Biz məsələni həll etdik və mən səni sevirəm” demək olar. Uşağı mübahisə ilə bağlı hakim mövqeyinə qoymaq lazım deyil. Sadəcə onun yaşadığı qorxuya görə təəssüfləndiyinizi bildirmək kifayətdir.
Uşağa mübahisədə onun günahkar olmadığını necə izah etmək olar?
Bunu birbaşa söyləyin:
“Bu, sənin günahın deyil. Bu, bizim aramızdakı fikir ayrılığı idi. Biz səni sevirik və bunun sənə aidiyyəti yoxdur”.
Uşaqlar bəzən valideynlərin məhz onların üzündən mübahisə etdiyini düşünə bilərlər. Buna görə bunu susmaqla deyil, açıq şəkildə izah etmək vacibdir. Uşağın yanında baş verən mübahisə mütləq faciə demək deyil. Bu vəziyyət uşağa münaqişələrin ola biləcəyini, lakin onların sevgini məhv etmədiyini öyrətmək üçün də fürsət ola bilər.
Əsas addımlar emosiyaları adlandırmaq, uşağı sakitləşdirmək və mübahisənin sərhədlərini izah etməkdir. Həmçinin valideynlərin uşağın qarşısında bir-birindən üzr istəməsi ona hirslənsən belə, qarşı tərəfə hörmətlə yanaşmağın mümkün olduğunu göstərə bilər. Heç nə olmamış kimi davranmaq lazım deyil.
Uşaq artıq hadisəni görüb və eşidib. Əsas məsələ onu bu hisslərlə tək qoymamaqdır. Ona belə demək olar: “Biz mübahisə etdik, amma biz birlikdəyik. Səni sevirik”. Çünki uşağın əsas ehtiyacı mübahisənin bitdiyini və ailədə təhlükəsizliyin hələ də davam etdiyini hiss etməkdir.
Uşaq valideyn ailə problemləriMənbə: lent.az