Yuxusuz keçən bir gecənin sadəcə yorğunluq olduğunu düşünsünüzsə, düşünürsünüz. Alimlərin araşdırmalarına görə, cəmi 24 saat yuxusuz qalmaq insanın düşünmə və qərarvermə təsiri təxminən 30 faiz zəiflədir. Bu təsir istehlak içki qəbul etmiş insanın vəziyyətinə bənzəyir.
Lent.az xəbər verir ki, işıq gözünüzü qamaşdırır, diqqətinizi toplamaq çətinləşir, qeyd etməkdə ehtiyat çəkirsiniz. Yuxusuzluq uzandıqca vəziyyət daha da ağırlaşır. İnsan bədəninin yuxusuzluğa dözüm həddi var və bu həddi aşmaq ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
24 saat yuxusuzluq sərxoşluğa bənzər vəziyyətdə
Mütəxəssislərin köməyinə görə, 24 saat yatmayan insanın idrak funksiyalarını işıqçarpacaq dərəcədə zəifləyir. Reaksiya uzanır, yaddaş zəifləyir, ehtiyat dağılır və düzgün qərar vermək çətinləşir. Bu vəziyyət qanda təxminən 0,10 faiz alkoqol səviyyəsində hesablanır. Bir çox ölkədə bu idarə ilə avtomobil idarə etmək qanunla qadağandır. Bundan əlavə, qan təzyiqi yüksəlir, stress hormonu olan kortizolun səviyyəsini artırır və ağrıya qarşı müqavimət güclənir.
48 saat yuxusuzluq - beyin normal işləmir
İki gün yuxusuz qalmaq artıq başlamaz yorğunluq deyil, sistemli şəkildə pozulmaya bilər. Bu hormon balansı pozulur, danışıq ləngiyir, insan fikrini ifadə etməkdə çəkindirir. Yaddaş zəifləyir və "mikroyuxular" adlandırılan hallar başlayır. Mikroyuxular insanın özü hiss etmədən bir neçə saniyəlik yuxuya getməsidir. Bu vəziyyətdə avtomobil idarə edən və ya işləyən işlərdə işləyən insanlar üçün həyati təhlükə yaradır. Eyni zamanda temperaturu normal tənzimlənir, insan gah üşüyür, gah da istilik hiss edir. Bədən bərpanın bərpası ləngiyir və ümumi halsızlıq artır.
72 saatdan sonra halüsinasiyalar başlaya biler
Üç gün və daha uzun müddətə yuxusuz qalmaq beynin fəaliyyətində ciddi təhlükə vurur. Nevroloqlar bildirirlər ki, bu xəstəliyin beynində hansı dəyişikliklər yaranır. İnsan görmə və eşitmə halüsinasiyaları yaşaya, olmayan səsləri eşidə və ya kölgələrə görə bilər. Bəzi hallarda paranoid düşüncələr yaranır, insan başqalarının onu izlədiyini və ya təqib etdiyini düşünür. Danışıq, reallıq analizi çətinləşir və psixoz amillər meydana çıxa bilər.
Təkrarlanmaması təsdiq edilən rekord
Tarixdə sənədləşdirilmiş ən uzun yuxusuzluq rekordu 1963-cü ildə 17 yaşlı amerikalı Rendi Qardner tərəfindən alınmış alınıb. O, 11 gün 25 dəqiqə yatmadan qalıb. Eksperimentin sonunda onda yaddaş pozğunluğu, halüsinasiyalar, danışıq problemləri və şizofreniyanı xatırladan əlamətlər müşahidə olunub. Qardner daha sonra təxminən 14 saat fasiləsiz yatıb, lakin tam bərpa prosesi bir neçə həftə davam edib. Məhz bu cür yüksək risklərə görə "Ginnesin Rekordlar Kitabı" artıq yuxusuz qalmaqla bağlı rekordları qəbul etmir.
İnsan neçə gün yuxusuz qala bilər?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, yuxusuz qalmaq üçün təhlükəsiz vaxt həddi yoxdur. Bir gecə yuxusuz qalmaq belə beynin fəaliyyətinə və diqqətə təsir göstərir. Üç-dörd gündən sonra ciddi psixi pozğunluqlar yarana bilər. Beş gün və daha uzun müddət yuxusuz qalmaqla ağır nevroloji və ürək-damar fəsadları riskini artırır.
Yuxusuzluqdan sonra bərpa nə qədər çəkir?
Orqanizmin bərpası yuxusuz qalınan əldən əldə edin. Bir yuxusuz gecədən sonra qərarı yuxu ilə qısa müddətdə düzələ bilər. Lakin iki-üç gün yatmayan insanın tam bərpası bir neçə gündür, 1-2 həftə çəkə bilər. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, yuxu lüks deyil, insan bədəni üçün həyati bioloji ehtiyacdır. Ona görə də uzun müddət ərzində yuxusuz qalmaqdan saxlamaq və onu yuxu rejiminə əməl etmək qabiliyyətini qorumaq üçün böyük yardım lazımdır.
Sağlıq yuxu yuxusuzluq sağlam yuxu beyin sağlamlığıMənbə: lent.az