Bir çox insan əllə yeməyi tərbiyəsizlik və ya köhnəlmiş adət hesab edir. Lakin psixoloqların fikrincə, bu davranış əksər hallarda etikadan daha çox insanın kimliyi, mədəni kökləri və emosional dünyası haqqında məlumat verir.
Lent.az xəbər verir ki, mütəxəssislər dünyada milyardlarla insanın, xüsusilə Hindistan, Efiopiya və Yaxın Şərqin bir sıra ölkələrində yeməyi əllə yeməyə davam etdiyini söyləyirlər.
Bu, sadəcə qidalanma üsulu deyil, ailə ənənələrini, mədəni irsi və insanlar arasındakı bağlılığı qoruyan mühüm bir ritual hesab olunur.
Əllə yemək qidanı daha fərqli hiss etməyə kömək edir
Psixoloqların sözlərinə görə, insan yeməyi yalnız dad vasitəsilə qəbul etmir. Beyin eyni anda qidanın qoxusunu, temperaturunu, teksturasını və toxunuşunu da emal edir. Bu proses "multisensor inteqrasiya" adlanır.
Əllə yemək zamanı toxunma hissi də qidalanmanın ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Beyin qida ağıza çatmamış onun haqqında əlavə məlumat əldə edir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, toxunma hissi yeməkdən alınan zövqü artırır və insanı daha şüurlu şəkildə qidalanmağa sövq edir. Məhz buna görə də bir çox insan əllə yeyilən yeməklərin daha ləzzətli və daha səmimi hiss yaratdığını bildirir.
Bu vərdiş insanın mədəni köklərinə bağlılığını göstərir
Psixologiyada qəbul edilən sosial identiklik nəzəriyyəsinə görə, insanlar özlərini mənsub olduqları mədəniyyət və ənənələr vasitəsilə tanıyırlar. Yemək vərdişləri də həmin kimliyin mühüm hissəsidir. Bir çox ailələr üçün əllə yemək sadəcə qidalanma üsulu deyil. Bu, uşaqlıq xatirələrini, nənə və babaların süfrəsini, ailə toplantılarını və bayramları yaşadan ənənədir. Xüsusilə ikinci nəsil miqrantlar üçün bu cür qidalanma mədəni irslə əlaqəni qoruyan simvollardan biri sayılır. Beləliklə, yemək süfrəsi nəsilləri bir-birinə bağlayan körpüyə çevrilir.
Ritual emosional rahatlıq yaradır
Psixoloqlar bildirirlər ki, insanlar gündəlik həyatlarında müəyyən rituallara ehtiyac duyurlar. Təkrarlanan davranışlar beyində təhlükəsizlik və sabitlik hissi yaradır.
İnsanın öyrəşdiyi şəkildə hazırlanmış və eyni qaydada yeyilən yemək sinir sistemini sakitləşdirə bilər. Bu isə emosiyaların idarə olunmasına və psixoloji tarazlığın qorunmasına kömək edir. Necə ki, bəziləri səhər qəhvəsini xüsusi qaydada içir və ya ailələr bayramlarda müəyyən yeməkləri hazırlamağı ənənəyə çevirir, əllə yemək də bir çox insan üçün emosional məna daşıyan ritualdır.
Şüurlu qidalanmanı təşviq edir
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, əllə yemək insanın daha yavaş qidalanmasına səbəb olur. Bu isə son illər geniş müzakirə olunan şüurlu qidalanma anlayışı ilə üst-üstə düşür.
Qaşıq və çəngəldən istifadə edən insanlar bəzən fərqinə varmadan avtomatik şəkildə yemək yeyirlər. Əllə yemək isə insanı porsiyanın ölçüsünə, yeməyin istiliyinə və quruluşuna diqqət yetirməyə məcbur edir. Belə yanaşma yeməkdən alınan məmnunluğu artırır və beynin qidalanma prosesində daha aktiv iştirak etməsini təmin edir.
Müasir həyat insanı yeməkdən uzaqlaşdırır
Psixoloqlar hesab edirlər ki, müasir insanlar əvvəlki nəsillərlə müqayisədə yeməyə daha az diqqət ayırırlar. Bir çoxları yemək yeyərkən sosial şəbəkələrə baxır, elektron məktubları cavablandırır və ya televizor izləyir. Nəticədə qidalanma şüurlu proses olmaqdan çıxaraq avtomatik vərdişə çevrilir. Əllə yemək isə bu avtomatizmi pozur. İnsan yemək prosesində daha çox iştirak edir, tələsmədən hər tikəni hiss edir və diqqətini qidaya yönəldir.
Başqa mədəniyyətləri mühakimə etmək düzgün deyil
Psixoloqlar vurğulayırlar ki, insanlar çox vaxt başqa xalqların davranışlarını öz mədəni normaları ilə qiymətləndirirlər. Bu yanaşma psixologiyada etnosentrizm adlanır. Bir ölkədə qəribə görünən davranış başqa bir cəmiyyət üçün tamamilə adi və qəbul olunmuş ənənə ola bilər. Qloballaşan dünyada müxtəlif qidalanma mədəniyyətlərinə hörmətlə yanaşmaq empatiyanın və qarşılıqlı anlaşmanın formalaşmasına kömək edir.
Əsas məsələ yemək deyil, bağlılıqdır
Mütəxəssislərin fikrincə, əllə yemək müasirlikdən uzaq olmaq və ya etik qaydalara məhəl qoymamaq demək deyil. Əksinə, bu vərdiş çox vaxt insanın ailəsinə, uşaqlıq xatirələrinə, mədəni köklərinə və ənənələrinə bağlılığını ifadə edir.
Rəqəmsal texnologiyaların həyatın bütün sahələrinə nüfuz etdiyi dövrdə bir çox insan sadə, lakin mənəvi dəyəri yüksək olan vərdişlər vasitəsilə öz kökləri ilə əlaqəsini qorumağa çalışır. Əllə yemək də həmin bağlılığın və mənəvi yaxınlığın simvollarından biri kimi qiymətləndirilir.
yemək əllə yemək psixoloqMənbə: lent.az