Alimlər uzun illərdir insanları düşündürən maraqlı bir suala cavab axtarırlar: insanlar rəngləri görür, yoxsa onlar yuxuda ağ-qara olur?
Lent.az xəbər verir ki, son onilliklər ərzində insanların yuxuları qavrama həyat tərzi dəyişib və bu əsasda texnologiyanın inkişafı mühüm rol oynayıb. 1960-cı illərə qədər bir çox mütəxəssis insanların inkişafının yuxuları ağ-qara görüb düşünürdü. Sorğuların nəticələri də bu fikirdi. Məsələn, 2-ci ildə 194 araşdırma zamanı 70 faizdən çoxu yuxularında rəngləri demək olar ki, heç vaxt görmədiklərini bildiriblər. Lakin təxminən 60 il sonra yalnız təxminən dəyişikliklər görünür. İştirakçıların 20 faizindən azi yuxularını ağ-qara görüb qeyd edib. Alimlər maraqlı bir əlaqə aşkar saxlayır: ağ-qara televiziya və kinonun hökm sürdüyü mənzərəni böyüyən insanlar yuxularını daha çox monoxrom təsvir edir. Rəngli ekranlar və parlaq görüntülərlə böyüyən nəsillər nəticəsində yuxularını rənglə xatırlayırlar. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, insanların gün ərzində məruz qaldığı mediaya bəynin gecə gördüyü işləri necə şərh etməsinə də təsir edə bilər.
Yuxularla bağlı xatirələr niyə təhrif oluna bilər?
Kaliforniya universitetinin professoru Erik Şvitsgebel hesab edir ki, müasir insanlar filmlər, videolar və sosial şəbəkələrlə daimi təmasda olan yuxularını daha çox rəngarəng və kinomatoqrafik şəkildə xatırlaya bilər. Onun fikrincə, burada əsas rol yuxunun özü deyil, oyandıqdan sonra onun necə yadda qalmasıdır. Yuxu tədqiqatçısı Mihael Şredl izah edir ki, insan beyni yuxu zamanı da gündəlik həyatda olduğu kimi adi detallara xüsusi diqqət yetirmir. Məsələn, yuxusunda adi sarı banan görərsə, çox güman ki, onun rəngini xatırlamayacaq. Ancaq banan parlaq çəhrayı və ya qeyri-adi neon rəngdə olarsa, bu görüntü yaddaşda daha güclü iz buraxa bilər. Bundan əlavə, insanlar güclü emosiyalar və şəxsi təcrübə ilə əlaqəli rəngləri daha yaxşı xatırlayırlar.
Bəs yuxular rəngsizdirsə?
Alimlər arasında daha qeyri-adi bir nəzəriyyə mövcuddur. Professor Şvitsqebelin bağlı mövqeyinə görə, yuxuların rəngli və ağ-qara olması ilə bağlı sualın özü düzgün qoyulmamış ola bilər. Onun fikrincə, yuxular tam mənada aydın görüntülərə malik filmə bənzəmir. Ola bil ki, onlar daha çox qeyri-müəyyən obrazlardan və konkret rəng palitrası olmayan abstrakt hisslərdən onları saxlayır. Oyandıqdan sonra beyin bu boşluqları gündəlik həyatda öyrəşdiyi vizual elementlərlə, o əlavə rənglərlə tamamlayır. Məhz buna görə səhər yuxularımızı necə xatırlamağımız, bəlkə də, gecə başlarından çox, gündəlik vizual təcrübəmizlə əlaqəli ola bilər.
Yuxular yuxuları hansı rəngdə görürük
Mənbə: lent.az