Bir vaxtlar yeni filmin nümayişi böyük hadisə sayılırdı. Kinoteatrların qarşısında növbələr yaranır, ailələr həftəsonunu böyük ekran qarşısında keçirməyə çalışırdı. Bu gün isə mənzərə tam fərqlidir. Bir çox insan axşam evə qayıtdıqdan sonra kinoteatra getmək əvəzinə telefonunu, planşetini və ya televizorunu açaraq növbəti serial bölümünü izləyir. Bəs seriallar doğrudanmı kinonu geridə qoyub? Azərbaycan tamaşaçısının zövqü dəyişib, yoxsa sadəcə baxış vərdişləri fərqlənib? Bu sual təkcə kino sənayesini deyil, televiziya bazarını, rəqəmsal platformaları və mədəniyyət mühitini də düşündürən əsas mövzulardan biridir.
Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:
Kino əvvəlki cazibəsini niyə itirir?
Müasir tamaşaçının ən böyük problemi vaxtdır. İki-üç saat kinoteatrda oturmaq əvəzinə insanlar günün istənilən saatında izləyə biləcəkləri seriallara üstünlük verirlər.
Rəqəmsal platformaların inkişafı bu prosesi daha da sürətləndirib. İndi tamaşaçı istədiyi vaxt izləməyi dayandıra, davam etdirə və ya bir mövsümü bir neçə gün ərzində bitirə bilir. Bu rahatlıq kinoteatrların təqdim edə bilmədiyi üstünlüklərdən biridir.
Digər tərəfdən, kinoya getmək artıq əvvəlki qədər ucuz əyləncə hesab edilmir. Bilet, yol və əlavə xərclər ailə büdcəsinə təsir göstərdiyi üçün bir çox insan evdən çıxmadan eyni keyfiyyətdə məzmun izləməyi seçir.
Serialların əsas üstünlüyü nədir?
Serial tamaşaçı ilə daha uzun münasibət qurur. İki saatlıq filmdə obrazı tanımağa vaxt çatmaya bilər. Serial isə həmin personajın həyatını həftələrlə, bəzən illərlə izləməyə imkan verir. Tamaşaçı qəhrəmanların uğurlarına sevinir, məğlubiyyətlərinə üzülür və özünü onların həyatının bir hissəsi kimi hiss edir.
Psixoloqlar bunu "emosional bağ" adlandırırlar. Məhz bu bağ serialların ən böyük üstünlüyü sayılır.
Sosial media serialları daha da gücləndirib
Artıq serial sadəcə ekran məhsulu deyil. Yeni bölüm yayımlandıqdan bir neçə dəqiqə sonra sosial şəbəkələrdə müzakirələr başlayır. Tamaşaçılar nəzəriyyələr irəli sürür, səhnələri paylaşır, aktyorların çıxışlarını qiymətləndirirlər. Bu kollektiv izləmə təcrübəsi serialın populyarlığını daha da artırır.
Filmlərdə isə belə uzunmüddətli gündəm yaratmaq daha çətindir. Əksər hallarda müzakirələr premyeradan bir neçə gün sonra səngiyir.
Azərbaycan tamaşaçısı nə izləyir?
Azərbaycanda ən çox izlənilən məzmunlar arasında Türkiyə serialları uzun illərdir liderliyini qoruyur. Son illərdə Koreya dramları, İspaniya istehsalı olan seriallar və beynəlxalq platformalarda yayımlanan layihələr də geniş auditoriya qazanıb.
Yerli serial istehsalında da müəyyən artım hiss olunur. Mövzu müxtəlifliyi, texniki keyfiyyət və aktyor oyunu əvvəlki illərlə müqayisədə inkişaf etsə də, mütəxəssislər hesab edirlər ki, ssenari problemi hələ də əsas çətinlik olaraq qalır.
Tamaşaçı artıq yalnız məşhur aktyor adına görə deyil, güclü hekayəyə görə seçim edir.
Kino həqiqətən uduzurmu?
Əslində yox. Böyük büdcəli filmlər hələ də milyonlarla insanı kinoteatrlara cəlb edir. Xüsusilə fantastika, superqəhrəman, animasiya və vizual effektlərə əsaslanan filmlər böyük ekran üçün hazırlanır. Lakin orta büdcəli dram və romantik filmlərin əhəmiyyətli hissəsi artıq birbaşa rəqəmsal platformalarda yayımlanır. Bu da ənənəvi kinoteatr modelini dəyişdirir.
Gənclərin seçimləri fərqlidir
18–35 yaş qrupu arasında aparılan müxtəlif beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, gənclər məzmunun harada nümayiş olunmasından daha çox, onun maraqlı olub-olmamasına diqqət yetirirlər. Onlar üçün telefon ekranı da kino ekranı qədər əlçatandır. Bir çox gənc bir axşam ərzində üç-dörd serial bölümü izləməyi iki saatlıq filmdən daha maraqlı hesab edir.
Kinoteatrlar necə rəqabət aparır?
Son illərdə kinoteatrlar tamaşaçını geri qaytarmaq üçün yeni üsullara əl atırlar. VIP zallar, IMAX texnologiyası, 4DX formatı, xüsusi premyeralar və müxtəlif kampaniyalar məhz bu məqsədə xidmət edir. Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, kinoteatrların əsas üstünlüyü hələ də böyük ekranın yaratdığı emosional təsirdir. Evdə izlənilən heç bir məzmun həmin hissi tam əvəz edə bilmir.
Süni intellekt yeni dövr yaradır
Mədəniyyət sahəsində diqqət çəkən yeni tendensiyalardan biri də süni intellektdən istifadədir. Artıq ssenari yazılması, montaj, dublyaj, vizual effektlər və hətta aktyor simalarının rəqəmsal yaradılması kimi proseslərdə bu texnologiyadan istifadə olunur.
Bu dəyişiklik həm filmlərin, həm də serialların istehsalını sürətləndirir və gələcəkdə rəqabəti daha da artıracağı gözlənilir.
Azərbaycan kinosunu nə gözləyir?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Azərbaycan kinosunun inkişafı üçün yalnız texniki imkanların artırılması kifayət etmir. Əsas diqqət güclü ssenarilərə, peşəkar prodüserliyə, beynəlxalq əməkdaşlığa və dünya bazarına çıxarıla biləcək hekayələrə yönəlməlidir.
Yerli seriallar isə gündəlik ailə mövzularından kənara çıxaraq detektiv, tarixi, fantastik və psixoloji janrlara üz tutarsa, həm ölkə daxilində, həm də xarici auditoriyada daha böyük maraq doğura bilər.
Tamaşaçı dəyişib, yoxsa seçim imkanı artıb?
Əslində dəyişən təkcə zövq deyil. İzləmə mədəniyyəti tamamilə yenilənib. İnsanlar artıq televiziya proqramına uyğunlaşmır, proqramlar tamaşaçıya uyğunlaşır. İstənilən vaxt izləmək, istənilən cihazdan davam etdirmək və məzmunu şəxsi zövqə görə seçmək yeni dövrün əsas xüsusiyyətidir. Bu səbəbdən serialların populyarlığı kinonun sonu demək deyil. Əksinə, hər iki format fərqli ehtiyaclara cavab verir. Böyük ekran emosiyanı, serial isə davamlı hekayəni təqdim edir.
Buna görə də sual artıq "kino, yoxsa serial?" deyil. Əsas sual budur: **gələcəyin tamaşaçısı hansı hekayəni izləmək istəyəcək?** Bu suala ən doğru cavabı isə yenə tamaşaçının özü verəcək.
Azərbaycan kinosu seriallar kinoteatr mədəniyyət Azərbaycan tamaşaçısı Netflix rəqəmsal platformalar televiziya kino sənayesi türk serialları film süni intellekt ekran mədəniyyəti kino araşdırması manşet
Mənbə: lent.az