Demokratik ölkələrdə pasportlar milli yaddaşı əks etdirir, lakin ölkənin 250 illik yubileyi üçün xatirə pasportlarının ABŞ prezidenti Donald Trampın şəkli ilə hazırlanması qərarı siyasi tarixdə "şəxsiyyət pərəstişkarlığı" vəsvəsəsini yenidən alovlandırıb. Bəs bir lider hakimiyyəti təcəssüm etdirməyə çalışarkən öz obrazını ən yaxşı harada gizlədə bilər?
Lent.az xarici mediaya istinadən lüks saatlardan kilsə lövhələrinə qədər, tarixdə həkk olunmuş ən absurd güc nümayişlərindən bəzilərini təqdim edir.
Saparmurat Niyazov (Türkmənistan) - Araq, qovun və kosmosda meteor: Tarixdə bu cür hakimiyyətin möhkəmlənməsinin zirvəsi, şübhəsiz ki, keçmiş Türkmənbaşı lideri Saparmurat Niyazovdur. Niyazov təkcə öz siluetini ölkə valyutasına həkk etməklə kifayətlənməyib, həm də portretini araq şüşələrinin etiketlərinə, qovun şəklində rəsmi dövlət gerblərinə və hətta kosmosun dərinliklərinə atılan meteoritin üzərinə yerləşdirməyi bacarıb.
Bu güc nümayişinin ən qeyri-real tərəfi, paytaxt Aşqabadın mərkəzində ucaldılmış və gün ərzində öz ətrafında fırlanaraq günəşi izləyən 12 metr hündürlüyündə qızıl heykəl idi.
Səddam Hüseyn (İraq) – Lüks İsveçrə saatları və qədim Babil kərpicləri. Devrilmiş İraq lideri Səddam Hüseyn özünü yalnız ictimai meydanlardakı soyuq, nəhəng heykəllərlə məhdudlaşdırmayanlardan biri idi. 1970-ci və 80-ci illərdə o, Universal Geneve və Omax kimi lüks İsveçrə brendlərindən qızılı rəngli qol saatları sifariş edib və hər birinin siferblatında onun portreti təsvir olunub.
Onun tarixi yenidən yazmaq istəyi bununla bitməyib; qədim Babil şəhəri bərpa edilərkən, min illər əvvəlki Babil padşahları kimi, unikal tarixi xarabalıqlar arasında "Səddam Hüseyn tərəfindən tikilib" yazısı olan yeni kərpiclər də əlavə etdirib.
Mobutu Sese Seko (Zair / Konqo Demokratik Respublikası) – Buludlardan Enən Üz və Qadın Geyimləri. Zairin (indiki Konqo Demokratik Respublikası) keçmiş diktatoru Mobutu Sese Seko özünü siyasi fiqurdan daha çox ilahi varlıq kimi təqdim etməyə üstünlük verirdi. İllərdir ölkənin yeganə dövlət televiziya kanalında hər axşam yayımlanan xəbərlər izləyicilərə Mobutunun buludlardan yavaş-yavaş enən üzünün valehedici və sürreal animasiyası təqdim edilib.
Gündəlik həyata nüfuz edən bu hakimiyyət, dövlətin ölkədəki qadınların geyindiyi ənənəvi "pagne" paltarlarının parçalarına diktatorun portretlərini çap etdirməsi ilə tam fiziki bir forma alıb.
Ferdinand Markos (Filippin) - Dağa həkk edilmiş nəhəng büst
Filippini iyirmi ildən çox dəmir yumruqla idarə edən Ferdinand Markos, "üzünü əbədiləşdirmək" səyini nəhəng, Amerika üslubunda bir tamaşaya çevirib. O, ABŞ-dakı məşhur Raşmor dağı abidəsinə bənzər şəkildə ölkənin sərt Benqet bölgəsindəki bir dağın yamacında 30 metr hündürlüyündə nəhəng bir büstünü oydurub.
İllərlə dağın zirvəsindən insanları izləyən bu əzəmətli sima, Markosun hakimiyyətdən devrilməsindən çox sonra, 2002-ci ildə sirli və şübhəli bir partlayışla oradan yoxa çıxıb.
Kim sülaləsi (Şimali Koreya) - Məcburi ürək formalı nişanlar
Şimali Koreyada Kim İr Sen və ya Kim Çen İrin siluetlərini cansız əşyalara həkk etməyə xüsusi ehtiyac yox idi; onların üzləri artıq birbaşa insan bədənlərinə həkk olunmuşdu.
Hətta bu gün belə, ürəyin üzərində liderlərin təsvirləri olan bu xüsusi nişanları (sancaqları) taxmaq ölkədəki hər bir yetkin üçün keçilməz bir qanuni tələb olaraq qalır. Pulla alına bilməyən bu nişanlar, rejimə sədaqətlərindən asılı olaraq, vətəndaşlara dövlət tərəfindən nəzakət əlaməti olaraq verilir.
Fransua "Papa Dok" Dyuvale (Haiti) - Yenidən yazılan dualar
Haitinin amansız diktatoru Fransua "Papa Dok" Dyuvale öz obrazını maddi obyektlərə deyil, birbaşa xalqın dini inanclarının mərkəzinə yerləşdirib. Portretinin İsa Məsihin portretinin yanında təsvir olunduğu ölkə daxilində paylanan broşuralarda xristian dünyasının ən məşhur "Atamız" (Rəbbin duası) duası qorxunc şəkildə yenidən yazılıb:
"Milli sarayda olan Dokmuz, adınız mübarək olsun..."
Paytaxt küçələrini işıqlandıran nəhəng neon hərflərlə yazılmış "Mən Haitinin bayrağıyam" ifadəsi və altındakı portreti bu zehni mühasirənin ən böyük sübutu idi.
Rafael Truxillo (Dominikan Respublikası) - Kilsələrdə neon lövhələri - Ölkəni 30 il dəmir yumruqla idarə edən Truxillo, paytaxtın adını öz adı ilə dəyişdirməklə kifayətlənməyib (Ciudad Truxillo).
O, ölkə daxilində kilsələrin girişlərinə "Göydə tanrı, yerdə Truxillo" yazısı olan nəhəng neon lövhələr quraşdırıb. O, həmçinin şanslı avtomobil nömrəsi olan "95"i xüsusi, imtiyazlı nömrə nişanı kimi istifadə edərək, onu yalnız dövlət hakimiyyətinin ən yüksək təbəqələrinə paylayıb.
Donald Tramp pasport şəkli
