1938-ci ildə Cənubi Afrikadakı Şərqi London Muzeyinin kuratoru Marjorye Kurteni-Latimer sahil yaxınlığında tutulmuş qəribə bir balıq barədə zəng alıb.
Lent.az “EcoNews”a istinadla xəbər verir ki, limanda tapılan nümunə selakant yalnız fosil qalıqları ilə tanınan və təxminən 65 milyon il əvvəl dinozavrlar dövründə yoxa çıxdığı hesab edilən qədim lopastüzgəcli balıq olub.
Balığın qeyri-adi olduğunu anlayaraq onun qorunmasını təmin edən Kurteni-Latimer, elm tərəfindən artıq nəsli kəsilmiş sayılan bu canlıya yenidən diqqətin yönəlməsinə səbəb olub.
Sonradan “Latimeria chalumnae” kimi təsvir edilən bu nümunə, Yer kürəsinin biomüxtəlifliyinin insanları nə qədər təəccübləndirə biləcəyinin simvoluna çevrilib. Alimin xatirələrinə görə, o, əvvəlcə balığın üzərindəki selikli təbəqəni təmizləyib və bundan sonra qarşısında “indiyə qədər gördüyü ən gözəl balıq” olduğunu qeyd edib.
Soyuducuya çıxışı olmadığı və cəsədin tez çürüyəcəyindən ehtiyat etdiyi üçün o, balığın müqəvvasını hazırlamağa qərar verib ki, alimlər sonradan onu ətraflı şəkildə araşdıra bilsinlər. Bu qərar elm üçün həlledici rol oynayıb.
Onilliklər boyunca tapılan fosil qalıqları göstərib ki, bu canlılar qrupu təxminən 65 milyon il əvvəl qeyri-quş dinozavrları məhv edən böyük fəlakət zamanı tamamilə yoxa çıxıb. Buna görə də canlı selakantın aşkar edilməsi Yer kürəsinin uzaq keçmişindən gələn bir “zaman kapsulu”nun tapılması kimi qiymətləndirilib.
Alimlər bəzən Lazarus taxon terminindən istifadə edirlər. Bu anlayış fosil qeydlərində yoxa çıxmış kimi görünən, lakin sonradan yenidən canlı halda ortaya çıxan növləri ifadə edir və selakant bu halın ən məşhur nümunələrindən biri sayılır.
Sonrakı tədqiqatlar Qərbi Hind okeanında daha çox selakantın mövcud olduğunu üzə çıxarıb. XX əsrin sonlarına doğru isə alimlər İndoneziya sularında ikinci yaşayan növü müəyyən ediblər. Bu növ hazırda “Latimeria menadoensis” kimi tanınır. Beləliklə, bu balığın Yer üzündən tamamilə yoxa çıxmadığı sübut olunub.
Bu gün selakantlar IUCN Red List siyahısına daxil edilib. Afrika növü kritik təhlükə altında olan, İndoneziya növü isə həssas kateqoriyaya aid edilir. Bunun əsas səbəbləri onların nadirliyi və balıqçılıq fəaliyyətinə qarşı yüksək həssaslıqlarıdır.
heyvanlar aləmi nəsli kəsilən balıqlar dinozavrlar