Keçən əsrdə dəbdəbənin atributları bugünkü ilə oxşar olub.
Varlı insanlar həmişə olub, indi də var və olacaq, lakin varlı insanın xüsusiyyətləri dövrdən dövrə dəyişir. Bu gün varlılıq hesab edilən şey yüz il əvvəl Bredberinin fantaziyası kimi qəbul edilirdi, lakin yüz ildən sonra, ehtimal ki, hər evdə tapılacaq. Lent.az xarici KİV-ə istinadla bildirir ki, buna baxmayaraq, insanlar təbii olaraq keçmişə cəlb olunurlar, ona görə də gəlin ötən əsrdə kimlərin varlı hesab olunduğunu araşdıraq.
100 il əvvəl ən varlı insan kim idi?
"Grunge" nəşrinin müəllifləri "Gürləyən iyirminci illər"i araşdırıblar və aşkar ediblər ki, bu gün insanların keçmiş dövrlə bağlı ən çox yayılmış stereotipi yüksək sərvət səviyyəsidir. "Böyük Qetsbi" kimi filmlər, xüsusən də ABŞ-da demək olar ki, hər kəsin lüks şəraitdə yaşadığı təəssüratını yaradır.
Əslində, bu tamamilə doğru deyil - 20-ci əsrin ən varlı insanlarının kim olduğunu və "varlı olmağın" əslində nə demək olduğunu anlamaq üçün özümüzü ötən əsrin atmosferinə qərq etməliyik. İqtisadi inkişaf və texnoloji tərəqqi dövründə yalnız müxtəlif gəlir mənbələrinə malik olanlar sərvətlərini artıra bilirdilər. Varlılar daha da varlanıb, orta və aşağı təbəqədən olanlar isə dolanışıqlarını təmin etmək üçün mübarizə aparıblar.
Məsələn, 1928-ci ilə qədər ABŞ ailələrinin ən varlı 1 faizi bütün vergidən əvvəlki gəlirlərin təxminən dörddə birini, ən yoxsul 90 faizi isə yarısından bir qədər çoxunu alırdı. O dövrdə amerikalıların 40 faizdən çoxu ildə 1500 dollardan az pulla yaşayırdı (bu, indiki pulla 27.000 dollardan bir qədər çox olardı).
1920-ci illərə dürüst nəzər saldıqda, dövrün əsas xüsusiyyətinin sadə bir fakt olduğunu görmək olar: milli gəlirin yüksək payı ən varlıların payına düşür, əhalinin qalan hissəsinin həyat səviyyəsi isə demək olar ki, dəyişməz qalırdı.
“Grunge”nin məlumatına görə, 2025-ci ildə 57.000.000-dan bir qədər çox insan milyonçu olacaq və onların təxminən yarısı ABŞ-da yaşayır. Müqayisə üçün, 1928-1929-cu illərdə Böyük Britaniyada bu statusa sahib olan cəmi 319 nəfər olub. Ədalətli olmaq üçün qeyd edilir ki, o vaxtlar "milyarder" anlayışı mövcud deyildi, amma bunu edən ilk şəxs Con Rokfeller olub.
1916-cı il sentyabrın 9-da onun Standard Oil Company səhmlərinin dəyəri 1 milyard dolları keçib. İnflyasiya nəzərə alınmaqla, bu, bugünkü dollarla təxminən 30,6 milyard dollara bərabərdir. 1937-ci ildə Rokfellerin ömrünün sonuna qədər onun sərvətinin təxminən 1,4 milyard dollara çatdığı bildirilir ki, bu da həmin il ABŞ ümumi daxili məhsulunun təxminən 1,5 faizini təşkil edirdi.
Lakin bəzi tarixçilər bu iddianı təkzib edirlər. Rokfellerin bioqrafı Ron Çernou iddia edir ki, neft maqnatının sərvəti üç il əvvəl zirvəyə çatıb - 1 milyard dollardan təxminən 100 milyon dollar az.
Digər ekspertlər Henri Fordu 1920-ci illərdə "Amerikanın ən varlı adamı" titulunun ilk əsl sahibi kimi qeyd edirlər. 1927-ci ildə "The New York Times" hətta Fordu "tarixin ilk milyarderi" adlandırıb.
20-ci əsrin ən varlı adamı kim idi və necə yaşayırdı?
Şübhəsiz ki, həm Rokfeller, həm də Ford 1920-ci illərdə dünyanın ən varlı insanları arasında idilər. Lakin, təkcə tanınmış milyarderlər deyil, həm də sadəcə "ədəbsiz varlılar" özləri üçün xüsusi bir rahatlıq səviyyəsi yaradıblar.
Evlər, yeməklər, xidmətçilər
Varlılar şəhər evlərində və ya dəbdəbəli malikanələrdə yaşayır, tez-tez yaşayış yerlərini dəyişdirmək üçün bir neçə yaşayış yeri tikir, qızmar istidən və ya soyuq qışdan qaçırdılar.
Ümumiyyətlə, bu gün sərvət hesab edilən şey o dövrdə insanların rifahının da əlaməti idi - maliyyəçilər, sənayeçilər və iş adamları təkcə gözəl evlərə deyil, həm də yüksək keyfiyyətli yeməklərə də sahib ola bilirdilər. Bir çox hörmətli Nyu-York otelləri qonaqlarına ən yüksək standartlara uyğun davranır, ləziz və bahalı yeməklər təqdim edirdi. Bundan əlavə, ABŞ elitası hətta qadağan dövründə belə özəl klublarda spirtli içki içmək imkanına malik idi.
Demək olar ki, hər varlı amerikalının evində bir qulluqçu saxlayıb - yaşayış və ya olmadan. Maraqlıdır ki, Birinci Dünya müharibəsindən sonra bu cür işçilərə tələbat artıb və 20-ci illərin əvvəllərində on nəfərdən hər dördüncü "ev köməkçisi" afroamerikalı olub.
Əyləncə
İyirmici illərdə texnologiyanın sürətli inkişafı varlılara qabaqcıl cihazlara çıxış imkanı yaradıb. Orta statistik amerikalıların yalnız radioda musiqi dinləyə biləcəyi bir dövrdə varlı şəxslər özəl məclislərdə, ballarda və ölkə klublarında idman tədbirlərində iştirak ediblər. Yuxarı təbəqənin də eksklüziv klublara qoşulmaq imkanı olub. Bu icmaların üzvləri tez-tez ovçuluq, qolf, tennis və digər istirahət fəaliyyətləri ilə əyləniblər.
Geyim
Geyim də varlı bir insanın xüsusiyyətlərindən biri olub - varlı amerikalılar paltarlarını sifarişlə tikir, ən son moda trendlərinə əsaslanan yüksək moda geyimləri seçirdilər. O dövrdə yüksək keyfiyyətli materiallardan hazırlanmış əşyalar - incə ipək və yüksək keyfiyyətli yun - geyinmək qadının yuxarı təbəqə statusunun açıq bir əlaməti idi. Digər tərəfdən, kişilər tüvid, yun və ya flaneldən hazırlanmış kostyumlar geyinirdilər. Bundan əlavə, cinsindən asılı olmayaraq xəz paltoya sahib olmaq da maddi rifah deməkdir.
Avtomobillər
1920-ci illərdə şəhər həyatı amerikalılardan avtomobillərə üstünlük verməyi tələb edirdi və bir çoxları istənilən nəqliyyat növünə imkan verə bilirdilər. Lakin o dövrün ən varlı insanları pullarını böyük, güclü lüks avtomobillərə xərcləyirdilər. Açıq sürücü bölməsi və bağlı sərnişin bölməsi olan "şəhər avtomobili" elit təbəqə arasında məşhur idi.
Bu dizayn xidmətçi ilə avtomobil sahibi arasındakı aydın status fərqini vurğulayaraq şəhər avtomobilinin qiymətinə bir neçə rəqəm əlavə edirdi. Ümumiyyətlə, varlı amerikalılar avtomobil alarkən ən çox Rolls-Royce, Packard, Pierce-Arrow, Cadillac, Mercedes, Maybach və Duesenberg kimi istehsalçılara müraciət edirdilər.
20-ci əsrin ən varlı adamının kim olmasından və necə davranmasından asılı olmayaraq, əvvəlki əsrin bir çox "ulduzlarının" Böyük depressiya tərəfindən sözün əsl mənasında silindiyini anlamaq vacibdir. 1929-cu ildə minlərlə iş adamı imperiyalarının dağılmasının şahidi oldu; bəziləri hətta intihar etdi və varislərinə yalnız milyonlarla dollarlıq borclar qaldı.
Maraqlı xəbərlər