Son 24 saatda ABŞ və İran arasında gərginlik yenidən təhlükəli həddə çatıb. Bu barədə Lent.az-ın xəbər lentindəki məlumatlardan xəbərdarsınız.
Son vəziyyətə görə, Vaşinqton İran ərazisinə yeni hava zərbələri endirib, Tehran isə cavab olaraq Bəhreyn, Küveyt və Qətərdəki hədəflərə hücum edib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı son əməliyyatda təxminən 90 hədəfin vurulduğunu açıqlayıb. Hədəflər arasında raket buraxılış məntəqələri, pilotsuz uçuş aparatları infrastrukturu, hərbi-logistik obyektlər və dəniz nəzarət sistemləri olub.
Lent.az xarici mənbələrə istinadən xəbər verir ki, hadisələrin mərkəzində yenə Hörmüz boğazı dayanır. Məsələn Reuters –in ən son məlumatlarına görə, İranın boğaz ətrafında ticarət gəmilərinə hücumları ABŞ-ın yeni zərbələrinə əsas səbəb kimi göstərilir. Bu boğaz dünya neft və qaz daşımaları üçün həyati əhəmiyyət daşıdığına görə, hərbi eskalasiya dərhal bazarlara təsir edib. Reuters yazır ki, ABŞ zərbələrindən sonra Brent markalı neftin qiyməti 78,88 dollara, WTI isə 74,37 dollara yüksəlib.
Ən diqqətçəkən məqam odur ki, bu qarşıdurma tərəflər arasında əldə edilən müvəqqəti atəşkəs razılaşmasını faktiki olaraq sual altına salıb. ABŞ Prezidenti Donald Tramp ötən gün İranla ilkin razılaşmanın “bitdiyini” bildirib və Tehrana qarşı yeni zərbələrin mümkünlüyünü istisna etməyib. Al Jazeera-nın məlumatına görə, ABŞ zərbələri ikinci gecə də davam edib, amma Vaşinqton hələ də daimi sülh danışıqlarının tamamilə bağlandığını demir.
İran tərəfi isə geri çəkilmək niyyətində olmadığını göstərir. Tehran ABŞ qüvvələrinin yerləşdiyi Bəhreyn və Küveytdəki bazalara hücum etdiyini açıqlayıb. Küveyt “düşmən raket və dron hücumları” barədə məlumat yayıb, Bəhreyndə isə hava hücumu sirenləri səslənib. Eyni zamanda İranın Bushehr, Çabahar, Bəndər-Abbas, Sirik, Cask və Əbu Musa adası ətrafında partlayışların baş verdiyi bildirilir.
Bu hadisələr yalnız hərbi deyil, siyasi baxımdan da ciddi dönüş nöqtəsi sayılır. Çünki ABŞ və İran arasında bir müddət əvvəl müharibəni dayandırmaq, sanksiyaları yumşaltmaq və Hörmüz boğazını açıq saxlamaq üçün ilkin razılaşma imzalanmışdı. Həmin razılaşma Tehranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı ilə bağlı addımlar atmasını, Vaşinqtonun isə İran neftinə tətbiq edilən bəzi məhdudiyyətləri yumşaltmasını nəzərdə tuturdu. İndi isə həmin razılaşmanın taleyi qeyri-müəyyəndir.
Maraqlıdır ki, eskalasiya İran üçün çox həssas vaxta təsadüf edib. Əvvəlki məlumatlara görə, tərəflər Dohada Hörmüz boğazı və İran vəsaitlərinin dondurulması ilə bağlı texniki danışıqlar aparmışdı. Növbəti görüşün İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimindən sonra keçirilməsi gözlənilirdi. İndi isə zərbələr həmin diplomatik pəncərəni daraldıb.
ABŞ-ın strategiyası aydındır: Vaşinqton Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyini qırmızı xətt kimi təqdim edir. İran isə boğaz üzərində təsirini itirmək istəmir. Al Jazeera yazır ki, İran rəsmiləri Tehranın bu su yolu üzərində nəzarətdən imtina etməyəcəyini bildirirlər. Bu isə qarşıdurmanı daha təhlükəli edir, çünki söhbət təkcə iki ölkənin mübahisəsindən yox, qlobal enerji damarından gedir.
Son 24 saatın ən önəmli nəticəsi xəbəri isə bu oldu: ABŞ və İran arasında müharibə ritorikası yenidən real hərbi əməliyyatlara çevrilib. Trampın “razılaşma bitdi” mesajı, ABŞ-ın ardıcıl zərbələri, İranın Körfəz ölkələrindəki hədəflərə cavabı və neft qiymətlərinin dərhal qalxması göstərir ki, bölgə yenidən böyük müharibə riskinə yaxınlaşıb. Hələlik tərəflər tammiqyaslı müharibə elan etməyib, amma hər yeni zərbə diplomatiyanı bir az da zəiflədir.
Əgər bu gərginlik davam etsə, ilk zərbəni enerji bazarı alacaq. Daha sonra Körfəz ölkələrinin təhlükəsizliyi, ABŞ bazalarına hücum riski, ticarət gəmilərinin hərəkəti və regional ittifaqların mövqeyi gündəmə gələcək. Bu səbəbdən son 24 saatda baş verənlər sadəcə “ABŞ İrana zərbə endirdi” xəbəri deyil. Bu, dünya iqtisadiyyatının, neft bazarının və Yaxın Şərqdə yeni güc balansının yenidən silkələnməsi deməkdir.
İsrail-İran müharibəsi ABŞ-İran müharibəsi ABŞ İran ABŞ-İran gərginliyi Hörmüz boğazı Yaxın Şərq İran xəbərləri ABŞ xəbərləri neft bazarı hərbi qarşıdurma Körfəz ölkələri
Mənbə: lent.az