Anar Bayramovun TƏBİB-in İcraçı direktoru təyin edilməsi səhiyyə sahəsində islahatların tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilib.
A.Bayramovun Azərbaycan Tibb Universitetinin məzunu olması və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri vəzifəsində fəaliyyət göstərməsi onun səhiyyə və sosial təminat sahəsində həm tibbi biliklərə, həm də idarəetmə təcrübəsinə malik olduğunu göstərən mühüm amillər kimi qiymətləndirilir. Bu faktorlar onun TƏBİB rəhbərliyi üçün formalaşan yeni idarəetmə modelində uyğun və yerində seçim kimi dəyərləndirilməsinə zəmin yaradır.
Tibb sahəsində həyata keçirilən institusional dəyişikliklər çərçivəsində TƏBİB-in rolu və funksiyaları son illərdə daha da genişlənməkdədir. Xüsusilə, səhiyyə sisteminin idarə olunması, tibbi xidmətlərin təşkili və resursların daha səmərəli istifadəsi baxımından bu qurumun fəaliyyəti əsas istiqamətlərdən birinə çevrilib.
Səhiyyə sosial siyasətin əsas istiqamətlərindən biri kimi
Azərbaycanın səhiyyə sahəsi Prezident İlham Əliyevin sosial siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi ön plandadır. Bu yanaşmada səhiyyə sisteminin yalnız mövcud vəziyyətinin qorunması deyil, həm də onun daha müasir və effektiv mexanizmlər əsasında yenidən qurulması hədəflənib. Regionlarda yeni xəstəxanaların tikilməsi, mövcud tibb müəssisələrinin əsaslı təmiri və icbari tibbi sığorta sisteminin tətbiqi bu siyasətin real nəticələri kimi göstərilə bilər.
Bu prosesdə Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın fəaliyyəti də xüsusi rol oynayıb. Onun təşəbbüsü ilə bir sıra mühüm layihələr: yeni doğum evlərinin və uşaq tibb müəssisələrinin istifadəyə verilməsi, talassemiya və digər irsi xəstəliklərlə mübarizə mərkəzlərinin açılışı, eləcə də aztəminatlı ailələr üçün müalicə imkanlarının genişləndirilməsi həyata keçirilib. Bütün bu addımlar əhalinin səhiyyə xidmətlərinə çıxış imkanlarının genişlənməsinə zəmin yaradır.
İlham Əliyevin 2026-cı il martın 19-da imzaladığı yeni Fərman isə icbari tibbi sığorta sahəsində dəyişikliklərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Sənəd əsasən bu sahədə idarəetmənin daha səmərəli qurulmasına yönəlib. Məqsəd təkcə sistemi yeniləmək deyil, həm də vətəndaşların tibbi xidmətlərə çıxışını asanlaşdırmaq, xidmət prosesində çevikliyi artırmaq və nəticədə insanların bu sistemdən razılıq səviyyəsini yüksəltməkdir.
Səhiyyə və sosial müdafiə sistemlərinin koordinasiyası gücləndirilir
Sözügedən Fərmana əsasən, icbari tibbi sığorta sahəsində əsas səlahiyyətlər artıq ayrıca qurumda deyil, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində cəmləşdirilir. Yəni, əvvəl müstəqil fəaliyyət göstərən İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin funksiyaları nazirliyə verilir. Eyni zamanda, həmin agentlik və nazirliyin tabeliyində olan Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyi birləşdirilir. Bu iki qurumun birləşməsi nəticəsində isə yeni bir qurum – Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyi yaradılır.
Sadə desək, sistem daha mərkəzləşdirilmiş formada qurulur. Ayrı-ayrı qurumlar birləşdirilir ki, idarəetmə daha asan, qərarlar daha operativ və xidmətlər daha səmərəli olsun.
Bu yanaşma, əslində, sistemin ayrı-ayrı hissələrinin deyil, bütövlükdə işləmə mexanizminin yenilənməsini nəzərdə tutur. Yəni, vətəndaş həkimə müraciət etdiyi andan başlayaraq müayinə, diaqnostika və müalicə prosesinə qədər bütün mərhələlərdə daha sürətli və koordinasiyalı xidmətlə qarşılaşacaq. Eyni zamanda, maliyyə resurslarının düzgün planlaşdırılması və şəffaf istifadəsi xidmətlərin davamlılığını təmin edəcək, əlavə xərclərin qarşısını alacaq.
Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyinin fəaliyyət istiqamətləri və səhiyyə sisteminə olan etimad
Yeni yaradılan Dövlət Tibbi Sığorta və Ekspertiza Agentliyi vətəndaşların məmnunluğunun artması ilə yanaşı, səhiyyə sisteminə olan etimadın da güclənməsinə zəmin yaradacaq. Bu qurum icbari tibbi sığorta çərçivəsində əsas sığortaçı kimi çıxış edərək tibbi xidmətlərin maliyyələşdirilməsi üçün vəsaitlərin toplanmasını təşkil edəcək və dövlət adından həmin xidmətləri mərkəzləşdirilmiş qaydada satın alaraq ödənişlərini həyata keçirəcək. Beləliklə, sistemdə funksiyalar daha aydın bölüşdürüləcək: Agentlik xidmətlərin alıcısı rolunu oynayacaq, TƏBİB isə bu xidmətləri birbaşa təqdim edən tərəf kimi çıxış edəcək.
Bununla yanaşı, Agentlik əlilliyin qiymətləndirilməsi, müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılan vətəndaşların yekun tibbi müayinəsi istiqamətlərində də fəaliyyət göstərəcək.
Bu modeli daha dəqiq anladan dünya təcrübəsi
Türkiyədə icbari tibbi sığorta sistemi Sosial Təminat Qurumu (SGK) tərəfindən idarə olunur. Vətəndaşlar və işəgötürənlər tərəfindən ödənilən sığorta haqları bu qurumda toplanır. SGK dövlət və özəl xəstəxanalardan tibbi xidmətləri "satın alır" və xəstəxanalara ödənişi özü edir. Yəni, vətəndaş xəstəxanaya gedəndə birbaşa pul ödəmir və ya çox az əlavə ödəniş edir.
Almaniyada sistem "sığorta kassaları" (krankenkasse) üzərindən işləyir. Bu kassalar sosial sığorta qurumlarıdır və əhalinin böyük hissəsi bu fondlara üzvdür. İnsanların maaşından tutulmalar bu fondlara gedir, fondlar isə həkimlərə və xəstəxanalara xidmətə görə ödəniş edir. Dövlət ümumi qaydaları müəyyən edir, amma maliyyə axını bu sığorta qurumları vasitəsilə idarə olunur.
Bu nümunələrdən də görünür ki, əsas prinsip eynidir. Vəsaitlər sosial sığorta qurumlarında toplanır, həmin qurumlar tibbi xidmətləri mərkəzləşdirilmiş şəkildə maliyyələşdirir və vətəndaş üçün prosesi daha sadə və əlçatan edir.
Tibbi xidmətlərin göstərilməsində TƏBİB-in rolu daha da artır
Son dəyişikliklərə əsasən, TƏBİB-in səlahiyyətləri daha da genişləndirilib. Belə ki, artıq sığortaolunanların dərman və tibbi vasitələrlə təmin olunması kimi vacib funksiyalar da bu quruma verilib. Bu isə o deməkdir ki, müalicə prosesi yalnız həkim xidməti ilə məhdudlaşmır, həm də dərman təminatı daxil olmaqla daha kompleks şəkildə bir mərkəzdən idarə olunur.
Nəticədə TƏBİB-in rolu güclənir və o, tibbi xidmətlərin təşkili, müalicənin davamlılığı və resursların daha səmərəli istifadəsi baxımından əsas icraedici qurum kimi çıxış edir.
TƏBİB-in Müşahidə Şurasının yeni tərkibdə təsdiqlənməsi isə səhiyyə sistemində idarəetmənin daha sistemli və koordinasiyalı şəkildə aparılmasına şərait yaradır. Bu dəyişikliklər nəticəsində sahə üzrə strateji nəzarətin güclənməsi, qurumlararası əməkdaşlığın daha effektiv qurulması, maliyyə və idarəetmə qərarlarının daha operativ şəkildə razılaşdırılması və ümumi fəaliyyətin daha şəffaf aparılması gözlənilir.
Müşahidə Şurasında aidiyyəti dövlət qurumlarının nümayəndələri ilə yanaşı, həmkarlar ittifaqlarının təmsilçisinin də yer alması dövlət, peşəkar tibbi mühit və səhiyyə işçiləri arasında maraqların balanslı şəkildə qorunmasına imkan verir.
Ümumilikdə, həyata keçirilən institusional dəyişikliklər TƏBİB-in daha müasir və dayanıqlı idarəetmə modelinə keçidini təmin edir, onun çevik qərarvermə qabiliyyətini gücləndirir və nəticə etibarilə əhaliyə göstərilən tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir.
